Laprélezing 2021

Opladen en ontzorgen

Laprélezing door Semiha Denktaş​, 1 april 2021

Opladen, dat lukt het best als je je zorgen even opzij kunt zetten. Maar ontzorgen is niet voor iedereen even gemakkelijk. De mogelijkheid om op te laden en ontzorgen verschilt sterk tussen mensen en vergroot de ongelijkheid in gezondheid. Over dit onderwerp ging de tweede editie van de Laprélezing op donderdagmiddag 1 april, onder leiding van Pauline Meurs.

“Ontzorgen kan ook zijn: even een praatje, hoe gaat het, kan ik iets betekenen?
Dat kan allemaal helpen.”

Semiha Denktaş

Hoogleraar Gezondheidspsychologie aan de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences

De hoofdgast was Semiha Denktaş, hoogleraar Gezondheidspsychologie aan de Erasmus School of Social and Behavioural Sciences. Ze vertelde over de rol van de verschillende hulpbronnen, kapitaal, waarover mensen al dan niet beschikken, die invloed hebben op hun gezondheid. Die hulpbronnen hangen ook samen, legde Denktaş uit: ‘sociaal kapitaal kan het verwerven van economisch kapitaal bijvoorbeeld vergemakkelijken.’

Dit betekent dat ontzorgen niet voor iedereen even makkelijk is, en opladen dus ook niet. Dat heeft invloed op wat Denktaş de ‘mentale bandbreedte’ van mensen noemt. Continue stress veroorzaakt dat mensen minder mentale bandbreedte hebben, en minder rationele keuzes maken. Wat kan een leidinggevende of bestuurder daarin betekenen voor medewerkers? Denktaş riep op medewerkers te ontzorgen, hun stress te verlagen en daarbij te kijken naar het systeem, de context van de problemen.

Mentale vooruitgang

In het gesprek met Kees Kraaijeveld, auteur van het boek Mentale vooruitgang en met Illya Soffer, directeur van Ieder(in) stonden de vijf ingrediënten voor mentale vooruitgang centraal: emoties, relaties, betekenis, prestaties en betrokkenheid. Die laatste won de poll onder het publiek over welke op dit moment de belangrijkste in hun organisatie is. Zeker nu, blijkt de uitdaging hoe je je mensen betrokken houdt. Aansluiten bij wat mensen drijft, dat is volgens Kraaijeveld de grootste kracht.

Onderzoek

Twee promovendi van ESHPM vertelden over hun onderzoek. Sanne Kuipers over wat investeren in persoonsgerichte zorg kan opleveren, en Marjolijn Heerings over complexe zorgrelaties in de langdurige zorg. Zij liet een indringend filmpje zien, gemaakt vanuit het perspectief van een cliënt. Het roept op om vooral met elkaar in gesprek te blijven, en niet voor de ander in te vullen wat hem oplaadt en ontzorgt.

Over de Laprélezing

De Laprélezing wordt eens in de twee jaar georganiseerd door Erasmus School of Health Policy & Management (ESHPM) en Erasmus Centrum voor Zorgbestuur, ‘Met als doel om kennis over het specifieke van besturen in de zorg te verbinden met de praktijk, verschillende generaties met elkaar in contact te brengen en betekenisvolle parallellen te trekken met kunst’, aldus naamgevers Marga en Ruud Lapré. Ruud Lapré is medeoprichter van Erasmus Centrum voor Zorgbestuur. Hij was van 1980 tot 2002 hoogleraar gezondheidszorgbeleid en economie van de gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, faculteit-studierichting Beleid en Management Gezondheidszorg, nu ESHPM. In 2025 organiseren wij de vierde editie van deze lezing.

Achtergrond Laprélezing en Ruud Lapré

Ruud Lapré is een van de oprichters van wat nu Erasmus Centrum voor Zorgbestuur heet. Jarenlang was hij een belangrijke steunpilaar, inspiratiebron en zakelijk geweten. Zijn kennis van de sector en zijn visie op besturen zijn belangrijke bouwstenen geweest voor de ontwikkeling van onze programma’s. De Masterclass is daarvan het meest sprekende voorbeeld. Ruim vijfentwintig jaar geleden begonnen op zijn initiatief, was en is dé Masterclass een begrip in de wereld van zorgbestuur. Overigens is Ruud niet alleen een founding father van ons centrum, maar ook van het instituut voor Beleid & Management Gezondheidszorg (tegenwoordig Erasmus School of Health Policy & Management ofwel ESHPM).

Kwetsbaarheid
Ruud en zijn vrouw Marga hebben middelen beschikbaar gesteld om eens in de twee jaar aandacht te vragen voor het specifieke van besturen in de gezondheidszorg. Kennis van de sector is onontbeerlijk om een goede bestuurder te kunnen zijn, aldus Ruud. Maar die kennis van binnen moet gecombineerd worden met kennis van buiten. Voor zorgbestuurders geldt dat zij én het primaire proces van zorgverlening moeten begrijpen én in staat moeten zijn strategische keuzes te maken met distantie en kennis van de context. De overtuiging en ervaring van Ruud is ook dat leidinggeven aan een zorginstelling pas goed mogelijk is als bestuurders weten wat afhankelijkheid van zorg doet met mensen. Patiënten en cliënten zijn kwetsbaar en dat mag nooit veronachtzaamd worden.

Visie op zorgbesturen
Ruuds gedachtegoed brengen wij verder in de vorm van een tweejaarlijkse Laprélezing. Wij organiseren deze bijeenkomst met ESHPM. Geheel in lijn met de passie van Ruud Lapré, is er tijdens het programma ook aandacht voor kunst.

Ontmoetingen

Opladen en ontzorgen

by Semiha Denktaş en Pauline Meurs

5 ingrediënten voor mentale vooruitgang

by Kees Kraaijeveld, Illya Soffer, Semiha Denktaş en Pauline Meurs

LEREN

Continu verbeteren 

De pijler ‘Leren’ van Dutch Quality Movement helpt ziekenhuizen om continu verbeteren onderdeel te maken van het dagelijks werk. Dat gebeurt door leren te versterken op drie momenten: in de situatie zelf, na afloop van een situatie en toekomstgericht.

In de praktijk betekent dit dat teams sneller kunnen bijsturen in het moment, beter begrijpen wat er gebeurt in de zorg, en bewuster keuzes maken die later het verschil maken. Zo wordt zichtbaar hoe leren daadwerkelijk doorwerkt in beter handelen.

De FlaQuM MultiScan maakt zichtbaar in hoeverre leervermogen aanwezig is in teams en organisaties. Het laat zien waar leren al vanzelf doorwerkt in verbeteringen, en waar dat nog minder gebeurt.

Vanuit dit inzicht worden leerinterventies ontwikkeld die aansluiten bij wat teams in de praktijk nodig hebben. Bijvoorbeeld op het gebied van kwaliteit van zorg, leiderschap en verbeteren. Professionals die binnen Dutch Quality Movement werken aan kwaliteit, delen praktijkervaringen tussen ziekenhuizen in leersessies met inspirerende sprekers. Ze vormen een actief leernetwerk tussen ziekenhuizen.

Ook maken ziekenhuizen deel uit van een groeiend nationaal en internationaal netwerk waarin wordt geleerd over wat kwaliteit van zorg betekent in de praktijk. Door het uitwisselen van ervaringen en gezamenlijk onderzoek ontstaan nieuwe inzichten.

Zo wordt leren een voortdurende beweging in de organisatie: ervaringen uit de praktijk worden steeds opnieuw vertaald, samen met patiënten, naasten en professionals naar beter handelen in het dagelijks werk.

DOEN

Duurzaam kwaliteitssysteem

We weten dat er variatie is tussen ziekenhuizen in de kwaliteit van zorg. Die variatie laat zich niet goed verklaren door factoren zoals omvang van het ziekenhuis of regionale context. Dat roept een belangrijke vraag op: wat maakt dat kwaliteit in het ene ziekenhuis wel duurzaam tot stand komt en in het andere minder goed wordt vastgehouden?

Steeds duidelijker wordt dat het kwaliteitssysteem hierin een belangrijke rol speelt; de manier waarop kwaliteit in de organisatie is ingericht, verbonden en ondersteund.

Dat systeem functioneert als het ‘motorblok’ van de organisatie: het bepaalt of verbeteren in het dagelijks werk vanzelfsprekend wordt, of afhankelijk blijft van losse initiatieven en individuele inzet. Worden bijvoorbeeld uitkomsten en ervaringen van patiënten structureel teruggekoppeld? Hoe worden verbeteringen vastgehouden wanneer de aandacht verschuift?

In de pijler ‘Doen’ van Dutch Quality Movement maken we dit zichtbaar met het FlaQuM Co-creatiemodel en de Maturiteitsmatrix. Deze instrumenten laten zien hoe het kwaliteitssysteem in de praktijk functioneert en hoe volwassen de organisatie is in het ondersteunen van dagelijks verbeteren van zorg. Daarmee wordt duidelijk waar een organisatie staat, en ook waar de ruimte ligt om verder te groeien.

Vanuit dat inzicht kunnen ziekenhuizen gericht kiezen waar zij zich in willen ontwikkelen. Teams vertalen die keuzes naar hun dagelijkse manier van werken. Zo groeit het kwaliteitssysteem mee met de praktijk die het moet ondersteunen; stap voor stap, en steeds beter in staat om kwaliteit duurzaam te dragen.

DENKEN

Toekomstbestendige kwaliteitsvisie

Kwaliteit van zorg betekent niet voor iedereen hetzelfde. Patiënten, naasten, professionals en partners in de regio kijken daar ieder op hun eigen manier naar. Voor sommigen staat veilige, effectieve, efficiënte en toegankelijke zorg centraal. Anderen hechten vooral aan gelijke behandeling, passende, duurzame en waardige zorg. Kwaliteit van zorg is niet statisch en wat belangrijk is, kan in de tijd veranderen.

In de pijler ‘Denken’ van Dutch Quality Movement ontwikkelen ziekenhuizen samen met betrokkenen een toekomstbestendige kwaliteitsvisie die richting geeft aan de dagelijkse praktijk. Een visie die in beweging blijft, net als de zorg zelf.

De FlaQuM Quickscan maakt zichtbaar in hoeverre deze kwaliteitsvisie in de praktijk wordt herkend en terug te zien is, zowel in de zorg voor patiënten als in de zorg voor medewerkers. Het is een vragenlijst die wordt voorgelegd aan professionals, de eerste lijn en patiënten en naasten, die een beeld geeft van waar het ziekenhuis staat. Waar verschillen de scores? Welke dimensies van kwaliteit krijgen in de praktijk voldoende aandacht en welke vragen om ontwikkeling?

Zo blijft de visie op kwaliteit levend en verbonden met wat er echt toe doet voor patiënten, naasten en professionals.

Advies nodig voor de juiste keuze?

Wil je graag een opleidingsprogramma volgen? En twijfel je welk programma het beste past bij jouw specifieke behoefte? Programmamanager Maaike Moen adviseert je graag. Vul het formulier in en omschrijf duidelijk jouw vraag. Zij neemt dan persoonlijk contact met je op (bij voorkeur telefonisch).

Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.