De pijler ‘Leren’ van Dutch Quality Movement helpt ziekenhuizen om continu verbeteren onderdeel te maken van het dagelijks werk. Dat gebeurt door leren te versterken op drie momenten: in de situatie zelf, na afloop van een situatie en toekomstgericht.
In de praktijk betekent dit dat teams sneller kunnen bijsturen in het moment, beter begrijpen wat er gebeurt in de zorg, en bewuster keuzes maken die later het verschil maken. Zo wordt zichtbaar hoe leren daadwerkelijk doorwerkt in beter handelen.
De FlaQuM MultiScan maakt zichtbaar in hoeverre leervermogen aanwezig is in teams en organisaties. Het laat zien waar leren al vanzelf doorwerkt in verbeteringen, en waar dat nog minder gebeurt.
Vanuit dit inzicht worden leerinterventies ontwikkeld die aansluiten bij wat teams in de praktijk nodig hebben. Bijvoorbeeld op het gebied van kwaliteit van zorg, leiderschap en verbeteren. Professionals die binnen Dutch Quality Movement werken aan kwaliteit, delen praktijkervaringen tussen ziekenhuizen in leersessies met inspirerende sprekers. Ze vormen een actief leernetwerk tussen ziekenhuizen.
Ook maken ziekenhuizen deel uit van een groeiend nationaal en internationaal netwerk waarin wordt geleerd over wat kwaliteit van zorg betekent in de praktijk. Door het uitwisselen van ervaringen en gezamenlijk onderzoek ontstaan nieuwe inzichten.
Zo wordt leren een voortdurende beweging in de organisatie: ervaringen uit de praktijk worden steeds opnieuw vertaald, samen met patiënten, naasten en professionals naar beter handelen in het dagelijks werk.
We weten dat er variatie is tussen ziekenhuizen in de kwaliteit van zorg. Die variatie laat zich niet goed verklaren door factoren zoals omvang van het ziekenhuis of regionale context. Dat roept een belangrijke vraag op: wat maakt dat kwaliteit in het ene ziekenhuis wel duurzaam tot stand komt en in het andere minder goed wordt vastgehouden?
Steeds duidelijker wordt dat het kwaliteitssysteem hierin een belangrijke rol speelt; de manier waarop kwaliteit in de organisatie is ingericht, verbonden en ondersteund.
Dat systeem functioneert als het ‘motorblok’ van de organisatie: het bepaalt of verbeteren in het dagelijks werk vanzelfsprekend wordt, of afhankelijk blijft van losse initiatieven en individuele inzet. Worden bijvoorbeeld uitkomsten en ervaringen van patiënten structureel teruggekoppeld? Hoe worden verbeteringen vastgehouden wanneer de aandacht verschuift?
In de pijler ‘Doen’ van Dutch Quality Movement maken we dit zichtbaar met het FlaQuM Co-creatiemodel en de Maturiteitsmatrix. Deze instrumenten laten zien hoe het kwaliteitssysteem in de praktijk functioneert en hoe volwassen de organisatie is in het ondersteunen van dagelijks verbeteren van zorg. Daarmee wordt duidelijk waar een organisatie staat, en ook waar de ruimte ligt om verder te groeien.
Vanuit dat inzicht kunnen ziekenhuizen gericht kiezen waar zij zich in willen ontwikkelen. Teams vertalen die keuzes naar hun dagelijkse manier van werken. Zo groeit het kwaliteitssysteem mee met de praktijk die het moet ondersteunen; stap voor stap, en steeds beter in staat om kwaliteit duurzaam te dragen.
Kwaliteit van zorg betekent niet voor iedereen hetzelfde. Patiënten, naasten, professionals en partners in de regio kijken daar ieder op hun eigen manier naar. Voor sommigen staat veilige, effectieve, efficiënte en toegankelijke zorg centraal. Anderen hechten vooral aan gelijke behandeling, passende, duurzame en waardige zorg. Kwaliteit van zorg is niet statisch en wat belangrijk is, kan in de tijd veranderen.
In de pijler ‘Denken’ van Dutch Quality Movement ontwikkelen ziekenhuizen samen met betrokkenen een toekomstbestendige kwaliteitsvisie die richting geeft aan de dagelijkse praktijk. Een visie die in beweging blijft, net als de zorg zelf.
De FlaQuM Quickscan maakt zichtbaar in hoeverre deze kwaliteitsvisie in de praktijk wordt herkend en terug te zien is, zowel in de zorg voor patiënten als in de zorg voor medewerkers. Het is een vragenlijst die wordt voorgelegd aan professionals, de eerste lijn en patiënten en naasten, die een beeld geeft van waar het ziekenhuis staat. Waar verschillen de scores? Welke dimensies van kwaliteit krijgen in de praktijk voldoende aandacht en welke vragen om ontwikkeling?
Zo blijft de visie op kwaliteit levend en verbonden met wat er echt toe doet voor patiënten, naasten en professionals.
Annamarijn van der Scheer
regioadviseur Stichting PZNL
Wat heb ik veel van de leergang opgestoken! Niet alleen toepasbare theorie en modellen, maar ook taal. Ik ben me bewust geworden dat samenwerken in netwerken voor mij balanceren in de tussenruimte inhoudt. Tussen landelijke koersbepaling, bovenregionale samenwerking en regionale praktijk, en binnen mijn organisatie en mijn netwerk.
Ik wilde het koord onder controle krijgen, nu weet ik dat ik in plaats daarvan bewuster over het koord kan lopen om effectiever samen te werken.
Ook ben ik me ervan bewust geworden wat mijn eigen aandeel in het spanningsveld van samenwerken is, en heb ik concrete handvatten gekregen hier bewust op te interveniëren.
Charlotte Molenaar MD
Chirurg en directeur bij Proctos Kliniek
“Ik dacht dat ik met mijn jarenlange ervaring als oprichter van mijn kliniek al veel wist over leiderschap maar deze opleiding heeft mijn blik verruimd. Zoveel viel op zijn plek. Achteraf had ik deze stap eerder moeten zetten.
De MHBA gaf me niet alleen nieuwe inzichten in leiderschap, maar ook de rust en legitimiteit om tijd vrij te maken voor wat er écht toe doet: de mensen in je organisatie.
De MHBA is geen pauze van je werk – het is een verdieping ervan. Je keert telkens terug naar je organisatie met meer inzicht, inspiratie en richting.”
Mark Schmidt
Directeur bedrijfsvoering bij Parnassia
“De combinatie van theorie, praktijk en de uitwisseling met collegadeelnemers uit verschillende sectoren maakt het extreem waardevol.”
Linetta Koppert
Associate professor surgical oncology, clinical epidemiologist, MD PhD bij Erasmus MC
“Samen met een gedreven en inspirerende groep deelnemers ervaarden we daarbij hoe belangrijk (bestuurlijke) samenwerking is tussen de eerste, tweede en derde lijn, met alle huidige ontwikkelingen in de zorg.”
Patrick Schultink
directeur Bedrijfsvoering & Ondersteuning bij Zorgverlening Het Baken
“Ik weet nog heel goed dat een alumnus, die aanwezig was tijdens de startdag, zei dat hij jaloers op ons was dat wij het jaar Top Class nog voor ons hadden. Ik kon me daar toen weinig bij voorstellen. Ik zag best op tegen de tijdsbelasting naast het werk dat ‘gewoon’ doorgaat. Inmiddels begrijp ik hem helemaal. Het is intensief, maar het is vooral een heel vormend en inspirerend jaar. Het is genieten om met een prachtige groep gelijkgezinden een jaar lang samen op te trekken. Het was een prachtig cadeau en ik zal het missen.
In mijn werk als directeur bedrijfsvoering en plaatsvervangend bestuurder zit ik al heel dicht op het bestuur, en ervaar ik regelmatig wat het betekent om bestuurder te zijn. Toch was het jaar heel waardevol en heb ik heel veel geleerd. Door de opbouw van het programma, de stage bij een bestuurder en de coaching, ben je een heel jaar lang gefocust op de rol van bestuurder. Een unieke ervaring en kans. Volgens mij is er geen betere manier om te ervaren wat het is om bestuurder te zijn dan het zelf te gaan doen.
Ik ben begonnen aan Top Class, omdat ik heel bewust de keuze wil maken of ik de stap naar bestuurder wil zetten. Door de opleidingsdagen, de gesprekken met mijn studiegenoten, de coaching en de unieke kans om langere tijd met de bestuurder van Vivium mee te lopen, heb ik afgelopen jaar heel bewust mijn gedachten kunnen vormen op de vraag of ik de stap naar bestuurder wil zetten.
De hoogtepunten waren voor mij de tweedaagse opleidingsbijeenkomsten en de driedaagse naar Brussel. Een paar dagen helemaal los van het werk, samen met een mooie groep gelijkgezinden bezig zijn met persoonlijke groei en reflectie.”
Anne Wil den Hoed- Krijnen
Verpleegkundig Specialist Nefrologie & Voorzitter Raad van Verpleegkundigen bij Franciscus Ziekenhuis
“Het gaf me niet alleen nieuwe kennis, maar vooral meer vertrouwen en plezier in mijn rol. De kracht van leren in een groep gelijkgestemden maakte het proces nog waardevoller en inspirerender. Ik zie nu scherper waar ik het verschil kan maken en hoe ik dat met impact kan doen..”
Jelle Buijtendijk
Raad van bestuur NSDSK
“Als bestuurder in de zorg is het cruciaal om je rol te kennen, vooruit te kijken en de regie te hebben over het financiële beleid. Deskundige inleiders nemen je mee in de wereld achter de cijfers. Het is een verrijking om met een groep collega-bestuurders uitgebreid stil te staan bij de perspectieven van belangrijke spelers als zorgverzekeraars, banken én curatoren.”
Bea van Valburg
IC-Verpleegkundige en bestuurslid Verpleegkundige Staf, Rijnstate
“De leergang gaf mij focus en kracht: scherper en doelgerichter leiderschap. Dankzij critical friends en sterke mentoren groeiden mijn zelfvertrouwen, prestatiemotivatie en vermogen om effectiever te beïnvloeden. In een veranderend zorglandschap is verpleegkundig leiderschap onmisbaar – en ik laat mijn stem van senioriteit nu nog krachtiger horen.”
Erik-Jan van Asperen
Nucleair Geneeskundige, Amphia
“Wij doen therapie en diagnostiek waar je radioactieve isotopen voor nodig hebt, zoals F18- of Ga68-PSMA voor PET-prostaatcarcinoom. Toen de prijs voor PSMA verdubbelde, wisten we: dit gaat zo niet langer. Samen met andere ziekenhuizen besloten we het zelf te gaan bereiden. Binnen de regels mag dat, mits je aan alle kwaliteitseisen voldoet. Het was complexer dan ik dacht: juridisch komt er veel bij kijken, naast oncologen en urologen zijn ook de ziekenhuis apotheker en klinisch fysicus aangehaakt, er is veel regelgeving vanwege de veiligheid: heel veel stakeholders dus. Imagine2 gaf me inzicht in dat krachtenveld en hielp me om mijn verhaal goed af te stemmen met het bestuur. Je leert hoe je mensen meeneemt in verandering, en dat je niet alles alleen hoeft te doen. De uitwisseling met collega’s uit andere ziekenhuizen vind ik inspirerend – je merkt dat je niet de enige bent die tegen dit soort uitdagingen aanloopt. Door Imagine2 begrijp ik beter hoe besluitvorming werkt en hoe je je businesscase strategisch onderbouwt. Dit project gaat niet alleen over kostenbesparing, maar vooral over het toegankelijk houden van zorg. Dat maakt het urgent én betekenisvol.”
> Lees meer over Imagine2 editie 2025
Ingrid Wolf
Voorzitter raad van bestuur HMC
Samen bouwen aan verandering: HMC en de kracht van Imagine2
Een manier om samen te werken aan transities in de zorg, dat is Imagine2 voor bestuurder Ingrid Wolf en voorzitter Medische Staf Mathilde Slabbekoorn van Haaglanden Medisch Centrum (HMC).
“Imagine2 is voor ons ontzettend waardevol,” zegt Ingrid Wolf. “De thema’s die aan bod komen zijn echt een schot in de roos – ze raken aan de kern van wat er nu speelt in de zorg.”
Mathilde Slabbekoorn deed enkele jaren geleden zelf mee aan het programma en ziet hoe Imagine2 zich blijft ontwikkelen: “Het is geen herhaling van zetten. Het programma groeit mee met wat er leeft in het ziekenhuis. Dat maakt het relevant en toepasbaar.”
Slabbekoorn ziet hoe de impact zich als een olievlek verspreidt: “Elk jaar doen er mensen mee die de inzichten vervolgens weer meenemen in hun werk. Dat zorgt voor echte verandering.”
Een belangrijk aspect van het programma is het samenspel tussen deelnemers en bestuurders. “Het maakt de dialoog leuker én zinniger als bestuurders actief meedoen,” zegt Wolf. “En medisch specialisten krijgen in Imagine2 meer inzicht in de bestuurlijke kant van het ziekenhuis. Ze leren om breder te kijken, voorbij hun eigen vakgebied, en om na te denken over de diepere lagen van verandering. Hoe implementeer je verandering - niet alleen als professional, maar ook als mens?”
Bij HMC sluit Imagine2 naadloos aan op de besturingsfilosofie van duaal management. “Dat is de basis waarop ons ziekenhuis functioneert,” legt Wolf uit. “Daarom is dit concept zo waardevol voor ons.”
Slabbekoorn beaamt dat: “Zowel de medische staf als de raad van bestuur wordt er beter van.”
> Lees meer over Imagine2 editie 2025
Mathilde Slabbekoorn
Voorzitter Medische Staf HMC
Samen bouwen aan verandering: HMC en de kracht van Imagine2
Een manier om samen te werken aan transities in de zorg, dat is Imagine2 voor bestuurder Ingrid Wolf en voorzitter Medische Staf Mathilde Slabbekoorn van Haaglanden Medisch Centrum (HMC).
“Imagine2 is voor ons ontzettend waardevol,” zegt Ingrid Wolf. “De thema’s die aan bod komen zijn echt een schot in de roos – ze raken aan de kern van wat er nu speelt in de zorg.”
Mathilde Slabbekoorn deed enkele jaren geleden zelf mee aan het programma en ziet hoe Imagine2 zich blijft ontwikkelen: “Het is geen herhaling van zetten. Het programma groeit mee met wat er leeft in het ziekenhuis. Dat maakt het relevant en toepasbaar.”
Slabbekoorn ziet hoe de impact zich als een olievlek verspreidt: “Elk jaar doen er mensen mee die de inzichten vervolgens weer meenemen in hun werk. Dat zorgt voor echte verandering.”
Een belangrijk aspect van het programma is het samenspel tussen deelnemers en bestuurders. “Het maakt de dialoog leuker én zinniger als bestuurders actief meedoen,” zegt Wolf. “En medisch specialisten krijgen in Imagine2 meer inzicht in de bestuurlijke kant van het ziekenhuis. Ze leren om breder te kijken, voorbij hun eigen vakgebied, en om na te denken over de diepere lagen van verandering. Hoe implementeer je verandering - niet alleen als professional, maar ook als mens?”
Bij HMC sluit Imagine2 naadloos aan op de besturingsfilosofie van duaal management. “Dat is de basis waarop ons ziekenhuis functioneert,” legt Wolf uit. “Daarom is dit concept zo waardevol voor ons.”
Slabbekoorn beaamt dat: “Zowel de medische staf als de raad van bestuur wordt er beter van.”
> Lees meer over Imagine2 editie 2025
Margot van Ingen-Stokbroekx
“Toen ik net begon als ziekenhuisarts, werd de opleiding nog gesubsidieerd door VWS. Maar die regeling stopte, en toen kwam de vraag: als we ziekenhuisartsen willen opleiden, waar komt het geld dan vandaan? Ik heb zelf een businessplan geschreven en ben vanaf het begin aan het lobbyen. Imagine2 is voor mij een ultieme poging om het traject nog eens helemaal door te werken en nieuw leven in te blazen. Het programma gaf me structuur én toegang: onder het mom van stakeholder kwam ik aan tafel bij managers, vakgroepvoorzitters, de academie, decaan, raad van bestuur, finance. Die gesprekken openen deuren: ik weet die mensen nu ook te vinden voor andere projecten. Imagine2 geeft frisse energie en nieuwe perspectieven, ook van collega’s uit andere ziekenhuizen. Een chirurg hielp me bijvoorbeeld de taal van zijn vakgroep te spreken. Dat soort feedback krijg je nergens anders.
Clinical leadership betekent voor mij: verantwoordelijkheid nemen voor wat ertoe doet. Die stap durven zetten, en daar een voorbeeld in zijn. Als we ziekenhuisartsen willen inzetten, moeten we ze ook opleiden. Dat is een maatschappelijke opdracht.”
> Lees meer over Imagine2 editie 2025
Tiana van Grinsven
voorzitter raad van bestuur bij De Zorcirkel
“Ik kwam een stukje in de wereld van ‘mijn’ professionals, en zij kwamen een stukje in mijn bestuurlijke wereld - maar wel met behoud van een ieders verantwoordelijkheid. Tijd nemen om het gesprek te voeren en elkaars gezichtspunten te begrijpen: zo zorgen we er met elkaar voor dat we de cirkel steeds meer rondmaken. En voelen we met elkaar het eigenaarschap om de ouderenzorg, nu en in de toekomst, samen verder vorm te geven.”
Grietsje Visser
raad van bestuur Carinova
“Ik ben deze masterclass gestart om blijvend te onderzoeken wat écht belangrijk is in mijn rol als bestuurder. Door het gesprek met anderen blijf ik scherp en leer ik om mijn vragen te blijven stellen zonder de reflex om alles direct te willen oplossen.
Het denken over maakbaarheid en meervoudigheid helpt me om vanuit onafhankelijkheid keuzes te maken met ruimte voor verschil. Dat doet recht aan de huidige realiteit.”
Maarten Helsloot
RVE manager bij Amstelring
“Het contact met collega’s binnen en buiten de organisatie gaf inspiratie en energie. Uiteindelijk doen we het allemaal voor hetzelfde doel: de beste zorg voor bewoners, cliënten en patiënten.”
Karlijn Bakhuis
specialist ouderengeneeskunde bij De Zorgcirkel
“Zowel als medisch professional als op persoonlijk vlak heb ik mij ontwikkeld dankzij de leergang. Het traject bood praktische handvatten om mijn invloed en rol binnen de organisatie bewuster in te zetten, ook in complexere situaties.”
Wil je graag een opleidingsprogramma volgen? En twijfel je welk programma het beste past bij jouw specifieke behoefte? Programmamanager Maaike Moen adviseert je graag. Vul het formulier in en omschrijf duidelijk jouw vraag. Zij neemt dan persoonlijk contact met je op (bij voorkeur telefonisch).
Wouter Dronkers
afdelingshoofd forensische zorg bij het ministerie van Justitie en Veiligheid
“Als beleidsverantwoordelijke voor de forensische zorg (verplichte zorg in een strafrechtelijk kader, zoals tbs) heb ik veel te maken met netwerken en ketens. Daarom heb ik de leergang “Regie in zorgnetwerken en -ketens” gevolgd. Ik heb veel van deze training opgestoken, omdat het regievraagstuk vanuit veel verschillende perspectieven wordt belicht: financieel, bestuurlijk, psychologisch et cetera.
De meest actuele wetenschappelijke kennis over netwerksamenwerking en de praktijkkennis op dit gebied worden goed met elkaar verbonden. Ook het “lotgenotencontact” is leerzaam én relativerend: waardevolle gesprekken met zorgcollega’s die ook proberen samenwerking over organisatiegrenzen heen voor elkaar te krijgen.”
Peter Droog
regiodirecteur bij ’s Heeren Loo
“Een korte weergave van de Top Class: een prachtig traject met, naast veel inhoudelijke behandeling van zaken die ertoe doen, ook mooie verhalen van gepassioneerde mensen. Daar word je als het ware ingezogen waardoor het veel energie oplevert. Hoogtepunten voor mij waren de activiteiten die je juist niet zou verwachten. Het zingen, dansen en tot bloei kunnen komen met kunst en muziek. Bewust worden van de melodie van je eigen leven. En ook de krachten die loskomen waaraan je zekerheid ontleent waar in deze tijd zoveel behoefte aan is.
Vele momenten van reflectie geven betekenis aan de dingen die je doet en waar je naar toe wilt. Het is groots om dat mee te mogen maken. Daar woorden en betekenis aan te verbinden. Ook de uitdaging, de schuring soms in de gesprekken, de zoektocht naar hoe goed te doen als bestuurder, heeft indruk gemaakt. Wel door juist verbindend te blijven en ook het voorbeeld te kunnen en willen zijn. Het voelt rijk en verleidt tot het delen van je persoonlijke rijkdom als mens, met degenen die minder bedeeld zijn.
De Top Class leert je waar je talenten liggen. Hoe kun je die optimaal inzetten in de opdracht die we hebben in de zorg? Dat gaat over leiderschap, professionaliteit en vooral over jezelf: hoe jij een bijdrage kunt leveren en verschil kunt maken.”
Marenne Terlingen
manager Kwaliteit & Veiligheid, Strategie & Allianties en Communicatie bij Gelre Ziekenhuizen
“Je komt er in een betere versie van jezelf uit, met extra manieren van kijken, denken en handelen. Naast een brede blik op bestuurlijke thema’s die ertoe doen, houd je er een waardevol netwerk aan over.”
Marloes Berkelaar MSc.
Adviseur/projectleider strategie & samenwerking bij Vilans
“In de MHBA heb ik ook de bedrijfsmatige kant van zorgorganisaties beter leren kennen. Vakken als financieel management en procesoptimalisatie hebben mij daarbij geholpen, maar ook de ervaringsverhalen uit de groep waren van hele grote waarde. Naast luisteren naar andere perspectieven heb ik ook geleerd om naar mijn onderbuikgevoel te luisteren: een belangrijke vaardigheid als leider in de zorg.”
drs. Annemarie Hagemeijer
Eigenaar Hagemeijer Advies
“Een ontzettend leerzaam traject, rijk aan boeiende onderwerpen en geleid door kerndocenten die experts zijn in hun vakgebied. De opleiding bood mij, via strategisch en financieel management tot kwaliteitsborging en innovatie in zorgprocessen, diep gaande en praktische inzichten. Dankzij de afwisselende onderwijsvormen (die de diversiteit van de zorgsector belichten) en de samenwerking met mijn fijne medestudenten, heb ik essentiële vaardigheden ontwikkeld. Die stellen mij in staat effectief bij te dragen aan de uitdagingen in de zorg.”
Chantal Koopmans
directeur bedrijfsvoering bij Pluryn
“Deze twee jaar MHBA gaf mij de meest intensieve, waardevolle, out of my comfortzone leerervaring van mijn hele leven. Op persoonlijk vlak en op mijn vakgebied heb ik een enorme groei doorgemaakt. De opbouw is sterk in inhoud maar ook in docenten. Het spreekt je aan op ontwikkeling van hoofd, hart en handen. De reis met zo’n krachtige groep maken is een cadeau.”
Hayat Aharchi
Deelnemer 2024
Echte eye openers zijn voor mij de modules over strategie implementatie en die over financieel management. De eerste omdat ik ervaren heb hoe lastig het was om een nieuwe visie te implementeren op mijn afdeling. Een goed plan is de basis, maar gaat zich niet vanzelf implementeren. Hoe gaan we dit nu goed doen? In de module kwamen 8 succesfactoren aan bod, die mij verder hielpen door te kijken wat er allemaal nodig is om het wel voor elkaar te krijgen. Het financiële stuk helpt mij om bijvoorbeeld de cijfers in een jaarverslag beter te doorgronden, door te kijken naar het hele verhaal achter de cijfers.
Als beginnend leidinggevende had ik vaak de neiging om te denken dat het aan mij lag als ik iets nieuws als lastig ervaarde. De groep bracht mij een breder perspectief: ook andere organisaties en leidinggevenden – ongeacht hun ervaring - liepen tegen soortgelijke onderwerpen op. We hadden echt een klik in de groep, iedereen is open en eerlijk en denkt met elkaar mee. Het is een investering in, en een cadeautje aan jezelf!
Esther Cornegé-Blokland
Klinisch geriater bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis
dr. Jennifer Schreinemakers
Oncologisch chirurg Amphia
Wat maakt Imagine2 voor jou waardevol?
In het programma leerde ik wat een clinical leader is, over hoe veranderprocessen werken en waarom projecten slagen of falen. Veel deed ik tot nu toe op mijn gevoel, maar nu ken ik ook de theorie erachter. Daarnaast geeft Imagine2 me de mogelijkheid en de tijd om te reflecteren op mijn eigen functioneren. Jezelf een kritische spiegel voorhouden is iets waar je in de waan van de dag geen tijd voor neemt. Ook krijgt de relatie tussen de specialisten en het bestuur meer diepgang, doordat de bestuurders betrokken zijn bij het programma. Het verbetertraject wordt daardoor serieuzer genomen en het is ook leuk om te horen van het bestuur dat zij geïnspireerd zijn geraakt om zich in te zetten voor duurzaamheid.
Je verbetertraject richt zich op het verduurzamen van Amphia. Waarom dat onderwerp?
Duurzaamheid heeft in de zorg veel te lang weinig aandacht gehad, terwijl de impact van de zorg op het milieu heel groot is. Ziekenhuizen zijn grote werkgevers met veel woon-werkverkeer. In de OK’s leiden doorgeslagen hygiëneregels tot veel verkwisting en verspilling. We gebruiken zo veel disposables, zoals OK-jassen en instrumenten. Als het ziekenhuis instrumenten en kleding steriliseert en het woon-werkverkeer groener maakt, kunnen we echt verschil maken. Op korte termijn scheelt dat bijvoorbeeld fijnstof, en op de langere termijn is het ook beter voor het welzijn van mensen in lage-inkomenslanden. En het scheelt ook geld, dat laat het groene inkoopbeleid van andere ziekenhuizen zien.
Hoe draagt wat je leerde in Imagine2 bij aan dit traject?
Ik heb al eerder initiatieven gestart in het ziekenhuis. Dan was iedereen helemaal voor en vond het een goed idee, maar als het op de uitvoering aankwam, moest ik het zelf doen. Daar heb ik eigenlijk helemaal geen tijd voor. Waar Imagine2 me bij geholpen heeft, is om in te zien dat ik een setting moet creëren waarin het project gaat leven, zodat ook anderen het gaan oppakken. Een project dat niet alleen is gericht op een klein praktisch uitvoerbaar onderdeel, en niet persoonsafhankelijk is, is veel duurzamer en kan echte verandering teweegbrengen. Het hoogste bestuurlijke niveau van het ziekenhuis meekrijgen in mijn duurzaamheidsambities, was dan ook mijn eerste doel, en dat is gelukt. Via hen is duurzaamheid ook verankerd in de jaarplannen van de managers van het OK-complex, van de teamleiders van verpleegunits en andere afdelingen. Zo worden er steeds meer mensen betrokken bij het verduurzamen van de organisatie. Daardoor heeft het project een veel grotere kans van slagen.
Wat leer je van de gesprekken met je mentor?
Ze heeft me geholpen met het inzicht dat verbetertrajecten tijd kosten, dat je andere mensen de ruimte moet geven om mee te kunnen veranderen. Ik heb een mentor gekozen met ruime ervaring als specialist en als zorgbestuurder, iemand die in rvt’s zit. Ze heeft goede mensenkennis en is eerlijk. Ze zegt dat ze ook van mij leert. Dat had ik niet verwacht, maar ik snap wat ze bedoelt: samen nadenken over je ontwikkeling, dat is goed voor je als mens.
Erik van Gorsel
Psychiater OLVG
‘Als je een specialist bent met een verbeterplan dan zou ik je dit programma zeker aanraden, want je leert in de dagelijkse praktijk niet vanzelf over verandermanagement, procesmanagement en leiderschap. Ik heb tijdens Imagine2 veel gehad aan de andere deelnemers, de sprekers, de opdrachten en het mentorschap. Het sparren met collega’s, ook van andere ziekenhuizen, geeft veel inspiratie. Je zoomt uit, doet frisse ideeën op.
Toetsen en bijsturen
‘Het Imagine2 programma heeft me geleerd dat je grote projecten moet opknippen in kleine doelen. Stapjes zetten die je steeds kan toetsen en bijsturen. Het verbetertraject waar ik tijdens dit programma aan werk, bestaat nu uit allemaal kleine trajecten met het grote doel voor ogen: de kwaliteit van leven van HIV-patiënten te verbeteren.
‘In het kort komt mijn verbetertraject neer op het ontwikkelen van een systematische screening van HIV-patiënten op psychische klachten. Deze patiënten hebben een hoger risico op bijvoorbeeld depressie en angst. Ze vragen niet altijd zelf hulp bij deze klachten, maar ze kunnen invloed hebben op de behandeling, bijvoorbeeld op de medicatie-inname. Daarom wil je er op tijd bij zijn. We willen meer integrale zorg bieden, patiëntgericht, voor deze hoogrisicogroep. Als we ze systematisch screenen, dan kunnen we ze een passend behandelaanbod doen, in overleg met de verpleegkundigen en internist. Dat kan een gesprek zijn, of een traject op de poli. De juiste zorg op het juiste moment, op de juiste plek. Omdat je gezamenlijk gaat behandelen, moet je ook samenwerken, de poli’s ontschotten. Dat is een andere manier van denken. Dat lukt niet zomaar.
Betrokken bestuurders
‘Imagine2 draagt bij aan hoe ik dit plan aanpak en uitvoer. De krachtenveldanalyse die ik maakte, gaf me inzicht in de partijen en invloed en belangen die spelen in het ziekenhuis. Ik zoomde uit, leerde op een nieuwe manier naar de organisatie kijken. En daarna kwam natuurlijk de vraag: hoe ga ik nu verder? Wat betekent dit wat ik nu leer en zie en wat ga ik daarmee doen? Je past de nieuwe kennis direct toe.
‘Dat de bestuurders actief betrokken zijn en zich committeren is goud waard. Mijn verbetertraject blijft hierdoor niet algemeen en vrijblijvend, maar wordt heel concreet. Het helpt ook bij het vinden van draagvlak. Want de bestuurders zitten erbij en denken mee.’
Kees Brinkman
Internist-infectioloog OLVG
‘Ik heb in het verleden al veel projecten gedaan. Ook dingen waarvan ik nu denk: dat had beter gekund. Het Imagine2 programma geeft me veel nieuwe ideeën over hoe je projecten goed aanpakt. Laatst hadden we bijvoorbeeld een sessie over hoe een sterrenrestaurant omgaat met verandermanagement. Wij proberen ook een driesterren ziekenhuis te zijn, en het is mooi om te horen hoe een sterrenrestaurant theorie over verandermanagement heel goed toepast. Het is altijd goed om te veranderen, zo houd je de energie in je organisatie. Veranderingen brengen altijd een beetje weerstand met zich mee, maar er is geen beweging zonder weerstand.
Verbetertraject
‘Mijn verbetertraject gaat over stigmatisering van HIV-patiënten binnen het ziekenhuis. Ik wil onderzoeken hoe groot het probleem is, hoe patiënten en medewerkers dit ervaren en wat er nodig is om een attitudeverandering teweeg te brengen. Een attitudeverandering is een breed en moeilijk onderwerp. Je hebt dan de neiging om te denken: grote stappen zetten, dan ben ik snel thuis. Dat is ook wel eigen aan dokters, die willen dingen liefst zo snel mogelijk oppakken en dóen. Maar plompverloren hierin stappen heeft waarschijnlijk weinig kans op succes. Het Imagine programma leert mij dat tien kleine stapjes maken meer succes geeft dan een grote. Ik leer geduld te hebben, me goed voor te bereiden, en goed te plannen. Juist bij een project als dit moet ik strategisch te werk gaan en goed bedenken met wie ik waarover in gesprek ga.
Mentor
‘Tijdens het programma worden we ook gestimuleerd een mentor te zoeken. Iemand van buiten de zorgsector, die met je mee kan denken. Die je kan wijzen op stappen waar je zelf niet aan denkt. Ik vind het concept van een mentor heel inspirerend. Ik heb iemand gevonden die kritisch naar mij kan zijn. Het is iemand waarvoor ik ontzag heb en die ik respecteer, dus als die mij zegt: dit moet anders, dan neem ik dat zeer serieus.
In elkaars keuken kijken
‘Het is inspirerend om met een groep collega’s te sparren over het oppakken van projecten. Ik vind het daarbij ook heel interessant om in elkaars keuken te kijken. Dat geeft inzicht in hoe de lijnen lopen in jouw organisatie en wat de verschillen zijn met andere ziekenhuizen.
‘Wat ik waardevol vind aan het programma is dat bestuurders erbij worden betrokken. Je wil dat je project in huis gedragen wordt, dat er geld voor beschikbaar is. Dan is het belangrijk dat de raad van bestuur er actief bij betrokken is. Bovendien is het voor mij nuttig om te zien hoe veranderingen op bestuurlijk niveau worden aangepakt.’
Pieter Honkoop
Deelnemer Imagine2
Pieter Honkoop, MDL-arts bij het Albert Schweitzer ziekenhuis in Dordrecht, is deelnemer sinds september 2016. Hij is blij met het programma tot nu toe: ‘Het biedt me persoonlijke ontwikkeling met een praktisch handvat. Want wat ik leer, pas ik direct toe in de praktijk.’
Verbeterdoel
Het Imagine2 programma is opgebouwd uit verschillende onderdelen. Ten eerste is er een clinical leadership-programma dat de deelnemers in staat stelt een voortrekkersrol te vervullen bij het verbeteren van de zorg. Het onderdeel bestuurlijk programma betrekt de Raden van Bestuur en besturen van de medische staf. Het derde onderdeel, het verbeterprogramma, draait om een concreet verbeterdoel binnen de zorg. En juist die combinatie vond Honkoop aantrekkelijk: ‘Voor het verbetertraject kozen we in overleg met de Raad van Bestuur voor het onderwerp dure geneesmiddelen. Dat is problematiek die nu speelt in het ziekenhuis, en omdat de RvB achter dit verbetertraject staat, weten we dat er iets gebeurt met het werk wat we nu doen. Al zijn de bestuurders tot nu toe nog niet bij het verbetertraject zelf betrokken.’ Dat zal in orde komen in de tweede helft van het programma, waarin sessies met het bestuur zijn gepland.
De samenwerking zoeken
Dure geneesmiddelen: ze drukken op het budget van het ziekenhuis, maar een duidelijke visie op de keuze voor bepaalde middelen, was er bij het Albert Schweitzer ziekenhuis nog niet. Met de collega’s die ook deelnemen aan Imagine2, wil Honkoop hier verandering in brengen. ‘Wij willen een flowchart maken die kan helpen bij de keuze om een duur geneesmiddel voor te schrijven. Waar moet je aan voldoen, wie geeft er akkoord en welke geneesmiddelen komen in aanmerking? Het interessante is dat we gaandeweg het ziekenhuis beter leren kennen. Ik kom in contact met gremia waar een arts normaal gesproken niet zo veel mee te maken heeft. Zo blijken er collega’s die met dit vraagstuk al bezig zijn. Die mensen willen we dus meenemen in ons verbeterprogramma. Binnenkort hebben we bijvoorbeeld ook een afspraak met een zorgverzekeraar. We willen natuurlijk wel dat onze plannen aansluiten bij hun ideeën. In de gaten hebben wie de spelers zijn, niemand passeren en weten hoe je kunt samenwerken met verschillende persoonlijkheden, dat zijn belangrijke dingen die het programma me meegeeft. Het zijn voorwaarden om het verbeterprogramma duurzaam te laten slagen.’
Waardevol
Een van de grootste uitdagingen is het vinden van tijd voor het programma in de drukke agenda van een specialist. Honkoop: ‘Voor je het weet verzand je weer in de dagelijkse beslommeringen. Maar ik maak graag tijd; ik vind het programma heel inspirerend. Ik leer veel over leiderschapskwaliteiten en mijn eigen ontplooiing daarin. Ik ondervind hoe een project aan te pakken, er een leidende rol in te nemen en te zorgen dat het slaagt. Daar ga ik ook in de toekomst nog veel baat bij hebben.’
Pieter Kees de Groot
Gynaecoloog bij Spaarne Gasthuis
Return on investment
‘Het Imagine2 programma loopt nu een half jaar en ik merk al dat ik veel heb geleerd. In mijn rol als voorzitter van een verloskundig samenwerkingsverband kreeg ik de behoefte om bestuurlijke achtergronden beter te begrijpen. Als voorzitter probeer je al die verschillende partijen, verloskundigen, kraamzorginstanties, gynaecologen en het ziekenhuis, bij elkaar te krijgen. Daar kon ik wel handvatten bij gebruiken.’
Toepassen in de praktijk
‘Soms moet je een groep mee zien te krijgen in een koers, of je moet onderhandelen als je zoekt naar een oplossing. Ik leer nu hoe ik dat op verschillende manieren kan aanvliegen. Een verhelderende les was de boksles die we kregen. Ik ervaarde toen dat ik soms naar voren moet bewegen, en soms een pas op de plaats moet maken, om de ander in beweging te krijgen. Dat pas ik nu toe in mijn werk. We zijn bezig met de implementatie van een digitaal zorgpad voor patiënten. Ik wil heel graag dat die applicatie van de grond komt en heb de neiging om de kar te gaan trekken. Maar door me op gezette tijden juist even op de achtergrond te houden, zie ik dat anderen in beweging komen en zaken oppakken.’
Persoonlijke ontwikkeling
‘In dit programma leer ik over mijn persoonlijkheid: ik ben soms een jonge hond, die enthousiast achter alle nieuwe ideeën aan rent. Ik leer nu dat als ik even afwacht, ik ruimte laat voor anderen om samen met mij op te trekken. Ik ben niet altijd de aangewezen persoon om een probleem op te lossen. Samen in beweging komen is dan waardevoller. Ik heb ook veel aan de gesprekken met mijn mentor. Zij staat dichtbij, kent mijn werkomgeving en kan me spiegelen in mijn plannen. Mentorsystemen voor AIO’s hebben we al langer. Maar op dit niveau is het nieuw voor mij. Die mentor, die houd ik er voorlopig wel in.’
Betrokken bestuurders
‘Doordat de bestuurders zijn betrokken bij het programma, zijn ze nog beter op de hoogte van de kwaliteitsprojecten waar we in dit programma mee bezig zijn. Ik en mijn collega’s die ook aan Imagine2 deelnemen, leren ook beter de onderhandeling met hen aangaan. Het is belangrijk dat bestuurders betrokken zijn. Want als een dokter bestuurlijke dingen doet, dan moet daar tijd en geld voor gereserveerd zijn, het moet gefaciliteerd worden, zodat je je op die taken kunt focussen.’
Davy Sudion
Interventieradioloog en CMIO bij Noordwest Ziekenhuisgroep
“Ik geef als CMIO medische input aan ict projecten. Aan mijn collega-medisch specialisten kan ik juist weer vertellen wat ict nodig heeft. Ik sla de brug, zodat ict projecten slagen en zodat in de strategie van het ziekenhuis ook meegenomen wordt wat medisch specialisten nodig hebben.”
“Mijn verbetertraject dat ik oppak in Imagine2 gaat over het efficiënter inzetten van digitale en ict-toepassingen. Goede ideeën op dit gebied stranden vaak, omdat ict de taal spreekt van ict, en de medisch specialisten spreken zorgtaal. Ik wil die werelden dichter bij elkaar brengen. Uiteindelijk zou ik willen zien dat bijvoorbeeld apps en digitale vragenlijsten werk uit handen nemen, en zorgprofessionals geen handelingen verrichten die net zo goed geautomatiseerd zouden kunnen worden.”
“Ik wil op dit moment de basis goed neerzetten met de CIO, zodat het breder inzetten van digitale toepassingen een logisch proces wordt, zonder frustraties. Dat is wat ik vandaag leerde van de gastspreker Tjeerd den Boer van De Librije: om verandering te realiseren is het nodig dat er geen frustraties ontstaan, dat er niet steeds drempels zijn waar mensen tegenaanlopen.”
“Procesoptimalisatie gaat me aan het hart. Het is zonde als professionals veel tijd kwijt zijn met dagelijkse repetitieve handelingen die kunnen worden geautomatiseerd. In het IZA is een van de afspraken dat de kwaliteiten van professionals benut dienen te worden. Dat ze dingen kunnen doen waar ze goed in zijn. Met goede automatisering speel je mensen vrij, om dat mogelijk te maken. Dat betekent veel voor een organisatie.”
“Het is een heel groot project, en daar heb ik geen ervaring mee. Deelname aan Imagine2 helpt me echt. Theoretische kennis is handig, want hoe pak je zoiets aan? Tot nu toe ging ik op een onderbuikgevoel, maar met bijbehorende theorie krijg ik meer structuur. Ik werk mijn why, how, what uit, en kijk naar wat ik nodig heb om de verandering in te zetten. Zonder dit programma zou ik niet weten waar ik zou moeten beginnen.”
“Bovendien kan ik hier vragen stellen aan sprekers of sparren met de groep. Van anderen horen hoe ze knelpunten aanpakken, feedback krijgen, bevestiging vinden dat ik op de goede koers zit. Daar heb ik echt wat aan. Ik leer bijvoorbeeld hoe belangrijk het is om binnen het ziekenhuis met veel verschillende mensen over mijn project te praten. Op die manier bouw je relaties op met mensen die je verder kunnen helpen, en als je overal het zaadje plant van je idee, groeit het beter. Alleen ga ik het resultaat pas over heel lange tijd zien.”
“Tijdens de modules zit ik echt even aan mijn project, ben ik uit de waan van de dag. Het is voor mij heel belangrijk dat we hier niet alleen maar informatie zitten op te nemen. Dan zou je daarna naar huis gaan, en er niks meer mee doen. Ik merk dat ik de dingen die ik hier leer, toepas, en daarmee is mijn deelname voor mij geslaagd.”
Ralph Leunissen, Iske van Luijk, Marieke de Doelde
Medisch specialisten HMC
Waarom dit verandertraject?
De medisch specialistische zorg staat voor een opgave om passende zorg (IZA) te implementeren in de werkprocessen van een ziekenhuis. Passende zorg moet op een geleidelijke en gecontroleerde manier worden vormgegeven. Daarvoor helpen kaders en is het belangrijk dat stuurinformatie voor de betrokkenen, in de eerste plaats de OE’s, beschikbaar is. Ziekenhuizen zijn trajecten gestart om dit te realiseren, te monitoren en de consequenties inzichtelijk aan het maken.
Wat gaat er veranderen?
Uitvoering moet worden gegeven aan het voorrang geven van hoogcomplexe zorg ten opzichte van laagcomplexe zorg op een gecontroleerde en geleidelijke manier. Dit veranderproject maakt helder aan welke kaders/voorwaarden de inrichting van Passende Zorg moet voldoen (zoals productie, opleiding, STZ-erkenning etc.), zodat de vakgroepen beter inzicht krijgen hoe Passende Zorg uitgerold kan worden en daarin bewuste keuzes kunnen maken.
Hoe gaan we dat doen en wie zijn er bij betrokken?
De clinical leaders gaan kaders stellen en inzichtelijk maken. Hierbij wordt de huidige planning en control cyclus (P&CC) uitgebreid met stuurinformatie zodat deze inzicht geeft in consequenties van ombuigen van zorgstromen zodat bewuste keuzes mogelijk worden. P&CC zal voor dit doel gekoppeld gaan worden aan de financiële administratie en integraal capaciteitsmanagement. De clinical leaders gaan in gesprek met Integraal Capaciteits Management, Finance, Zorgtransformatie, Kwaliteit, RvB en GBMS. Daarna wordt met OE’s gesproken om voor die OE de passende zorg plannen die zij hebben voor de nabije toekomst door te rekenen in de P& CC en de resultaten te monitoren.
Laila van der Heijden
Kinderarts Jeroen Bosch Ziekenhuis
De ambitie is om de zorg voor kinderen toegankelijk, kwalitatief goed en betaalbaar te houden. Op de kinderdagbehandeling wordt momenteel een breed scala aan zorg geleverd, met betrokkenheid en wisselende afhankelijkheid van diverse zorgverleners. Maar ook zijn er lange wachttijden op de spoedeisende hulp, lijken kinderen niet altijd op de voor hen optimale plek in het ziekenhuis te zitten (terwijl zij bijvoorbeeld wachten op diagnostiek / uitslagen / beoordeling van arts / effect van therapie) en kan het zijn dat kinderen onnodig lang opgenomen zijn in het ziekenhuis (bijvoorbeeld voor voeding per sonde).
Vanuit het streven om zorg op de juiste plek te willen leveren, effectief, met doelmatige en toekomstbestendige inzet van mensen, wordt gewerkt aan de kinderdagbehandeling van de toekomst. Het is fijn als een deel van de zorg die nu plaatsvindt in de kliniek, verschuift naar dagbehandeling en/of naar huis als dat mogelijk is. En wellicht kan een deel van de zorg die op de kinderdagbehandeling wordt geleverd, ook wel thuis plaatsvinden. Zodat er ruimte ontstaat voor andere kinderen in de kliniek of op de dagbehandeling, bijv. in het kader van spoedzorg.
Samen met verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en physician assistant, medisch pedagogisch zorgverleners, secretaresses en kinderartsen is er gebrainstormd over hoe de kinderdagbehandeling van de toekomst eruit kan komen te zien. Wat gaat er goed en wat kan er beter? Wie heeft welke rol? Welke zorg moet in het ziekenhuis en wat kan thuis, bijv. in samenwerking met kinderthuiszorg en transferverpleegkundigen? Er wordt gewerkt aan een gemeenschappelijk plan met concrete acties naar de toekomst toe. Een werkinstructie Zorg thuis en het verder uitwerken van verpleegkundig leiderschap op de kinderdagbehandeling zijn hier voorbeelden van.
Miriam Goudmit
Klinisch psycholoog OLVG
Waarom dit project?
In Amsterdam heeft bijna 60% van de bevolking een migratieachtergrond en zijn er grote gezondheidsverschillen. Ze zeggen hier: “met iedere halte van de metrolijn van Zuid naar Noord, dalen de levensverwachting en de gezond geleefde jaren”. Artsen en (hoogopgeleide) verpleegkundigen van het OLVG zijn daarentegen weinig divers. Dat kan zorgen voor interculturele communicatie problemen. Denk aan levenseindezorg, beperkt zicht op problemen van mensen met lage sociaal-economische status en lage gezondheidsvaardigheden en soms een taalbarrière. Communicatieproblemen leiden tot minder patiënttevredenheid, slechtere kwaliteit van zorg, een slechtere toegang tot zorg én minder werkplezier van de medewerkers.
Wat moet er veranderen?
De doelstelling is tweeledig. Enerzijds willen we de ‘awareness’ vergroten, dat wil zeggen dat artsen en verpleegkundigen zich bewust zijn van de invloed van (hun eigen) cultuur op normen, waarden en communicatiestijl. Anderzijds willen we de interculturele communicatievaardigheden van zorgprofessionals verbeteren, door in te zetten op kennis en vaardigheden om cultureel-etnische verschillen en taalverschillen te overbruggen en deze ook consequent toe te passen.
Hoe gaan we dat doen en met welk gewenst resultaat? Er is actie nodig op veel verschillende afdelingen. Hierbij leren we van onze eerdere ervaringen op de afdeling geriatrie, sinds 2 jaar STZ Expertisecentrum cognitieve stoornissen bij ouderen met een migratie-achtergrond. Om het bewustzijn te vergroten, zetten we in op het maken van een korte motiverende film met patiëntervaringen en best practices van collega’s. Daarnaast willen we op verschillende afdelingen aannames en misvattingen over toetsen over cultureel sensitieve zorg, middels een interactief kaartspel. We willen daarnaast kennis en vaardigheden van onze collega’s vergroten door de opleidingsmogelijkheden te optimaliseren en beter onder de aandacht te brengen. Het gaat zowel om een e-learning interculturele communicatie, discipline overstijgend verdiepend onderwijs als docentprofessionaliseringscursussen. We gaan na of diversiteit als kwaliteitscriterium kan gelden en meer ingebed kan worden in persoonsgerichte zorg én in digitale zorg. (Ten slotte wil ik de aandacht vestigen inclusief werven en selecteren, het belang van inclusief wetenschappelijk onderzoek en inzetten van tolken en innovatieve (AI) oplossingen bij taalbarrières.
Wie zijn erbij betrokken?
Vakgroep geriatrie, vakgroep psychiatrie & medische psychologie, het Leerhuis, diversiteitswerkgroep ‘Voor Iedereen’, en natuurlijk ook: de medische en verpleegkundige staf, Raad van Bestuur, en de zorgprofessionals van alle specialismen.
Annekatrien van de Kar
Plastisch chirurg, OLVG
Waarom dit project?
Het OLVG kent een aanzienlijke reductie in het aantal beschikbare electieve OK’s met een toenemende wachtlijst. Het doel is om zoveel mogelijk patiënten goede zorg leveren op een duurzame manier door de ruimte die er is optimaal te benutten.
Wat moet er veranderen?
Op verschillende niveaus moeten processen worden aangepast. Bij dit project zijn veel verschillende groepen betrokken en vele factoren bepalen het succes:
Hoe gaan we dat doen?
Het meenemen van vakgroepen en OK-medewerkers is essentieel. De afgelopen jaren is er al veel gedaan en er is ‘verandermoeheid’.
Resultaten
We zien langzaam dat de noodzaak tot een betere efficientie doordringt en dat er wel iets gaande is in de cultuur. De OK benutting verbetert helaas nog niet zo snel als we zouden willen. Belangrijk is om het duurzaam te implementeren, het moet echt een structurele verandering worden.
Wie zijn erbij betrokken?
Het projectteam bestaat uit een orthopeed, anesthesist en plastisch chirurg, met ondersteuning van bedrijfskundig manager OK en capaciteitsmanager OK. Zij staan in nauw contact en rapporteren aan de RvB. Betrokkenen zijn de OK en alle vakgroepen die sessies hebben op de OK. En iedereen werkt in het hele traject dat een patiënt doormaakt van poli naar OK. KPMG is tijdelijk ingehuurd door de RvB, maar zij zijn inmiddels weer weg.
Zoraida Afiero-Gaurisankar
Oogarts OLVG
Na de geboorte worden bij de at-risk prematuren die op de neonatale intensive care unit (NICU) zijn opgenomen, een oogonderzoek uitgevoerd naar prematuren retinopathie (ROP). Bij een te vroeg geboren kind kan de normale groei van bloedvaten, die het netvlies van voeding voorzien, verstoord worden. Bij een klein aantal kinderen met ROP ontstaat een ernstige vorm die behandeld moet worden om slechtziendheid en blindheid te voorkomen. Om op tijd met die behandeling te kunnen starten, is het belangrijk dat ROP in een vroeg stadium wordt herkend met een oogonderzoek (ROP screening).
De screening op ROP kan beter. Daarom is Zoraida met een verandertraject gestart. De redenen voor het traject zie je in onderstaand figuur:
De volgende verbeteracties zijn ingezet:
Stefan Kroese
Voorzitter raad van bestuur Noordwest Ziekenhuisgroep
Fenneke Frerichs
Voorzitter stafbestuur Noordwest Ziekenhuisgroep
Stefan Kroese, voorzitter raad van bestuur Noordwest Ziekenhuisgroep en Fenneke Frerichs, voorzitter stafbestuur Noordwest Ziekenhuisgroep, een ziekenhuis dat sinds 2017 deelneemt aan Imagine2.
Fenneke Frerichs: “Met onze deelname aan Imagine2 willen we onze medisch specialisten toerusten om meer leiderschap te tonen in het ziekenhuis. Medisch leiderschap, wat in Imagine2 centraal staat, zien we als aanvulling op programma’s die we zelf hebben op het gebied van persoonlijk leiderschap.”
Stefan Kroese: “Als de medisch professional aan de knoppen komt te zitten, draagt dat direct bij aan de verbetering van de zorg. Maar als je als professional iets wil verbeteren, hoe doe je dat dan? In Imagine2 krijgen de dokters handvatten om veranderingen door te voeren. Binnen het programma gaan medisch specialisten aan de slag met een verbetertraject om de zorg te verbeteren. Voor de kwaliteitsverbetering van de zorg van ons ziekenhuis is dat zeer wenselijk.”
Frerichs: “Ja, met het verbetertraject bewerkstelligen de deelnemers een verandering waar het bestuur bij betrokken wordt. De deelnemers zijn allemaal mensen die het ziekenhuis verder willen brengen. Het is voor hen heel inspirerend dat er ook deelnemers uit andere ziekenhuizen zijn. En ze zijn enthousiast over de sprekers die ze voor de groep krijgen. Ze krijgen verschillende manieren van kijken aangereikt.”
Kroese: “Imagine2 levert andere inzichten op dan bijvoorbeeld een MBA. Het is een programma voor dokters, met dokters, en brengt de bestuurlijke en de medische wereld bij elkaar.”
Ronald van Weegen
directeur Zorg in de Wijk bij Cordaan, over het maatwerkprogramma Nieuw Verpleegkundig Leiderschap binnen Cordaan
“Zorg wordt steeds meer verplaatst van ziekenhuizen en verpleeghuizen naar thuis, en dat heeft gevolgen voor de wijkzorg. Verpleegkundigen zijn de spin in het web tussen huisartsenzorg, ziekenhuiszorg en het sociaal domein. We wilden onze wijkverpleegkundigen en gespecialiseerde verpleegkundigen de mogelijkheid geven om zich bewust te worden van de context van hun werk, de veranderingen die zich afspelen en wat dat vraagt van hun positie. Om te kunnen doorgronden: wat betekent dat nou voor mijn werk? Hoe beïnvloed je dat speelveld, en welke rol pak je daarin?
“Niet alleen investeren we op deze manier in de ontwikkeling van onze collega’s, wat hoort bij aantrekkelijk werkgeverschap, bovenal willen we een leidende coalitie hebben binnen de verpleegkundigen, mensen die met de directie en het management verandering vorm kunnen geven. En dat is gelukt. De deelnemers hebben geleerd hoe ze anderen meenemen in hun ideeën, hoe ze medestanders creëren. Ze zijn zelfbewuster en durven initiatieven te nemen. Daarmee zijn ze ook voorbeelden voor anderen om zich aan op te trekken, ambassadeurs voor het realiseren van veranderingen.
“Ik zag de deelnemers zich bewust worden van de speelruimte die ze hebben om initiatieven te tonen en voorstellen te doen om het werk anders in te richten, zowel zorginhoudelijk als in de organisatie van het werk en de rol van de zorgprofessional. Indirect heeft het programma ook bijgedragen in de professionele zeggenschap. Ze laten hun stem horen, praten mee, oefenen invloed uit. Ze zijn zelfverzekerder, initiatiefrijker, zien: het kan ook anders. Bijna alle deelnemers hebben initiatieven genomen die echt iets in beweging hebben gezet.”
Bianka Mennema
voorzitter raad van bestuur Bravis ziekenhuis
“Onze doelstelling voor het programma was om breder binnen de staf een aanzet te maken tot het ontwikkelen van leiderschap, om zo beschikbare posities als commissievoorzitters of projectleiders, maar ook het stafbestuur, succesvol in te kunnen vullen. We willen de bestaande groep versterken en vergroten, en hebben gekozen voor een evenwichtige combinatie van ervaren en minder ervaren collega’s, verdeeld over de verschillende vakgroepen. We zijn gestart met een groep van 12, geselecteerd uit meer dan 30 aanmeldingen. Gelukkig konden we het perspectief van de vervolggroepen bieden.
Wat mij opvalt, en wat ook uit de evaluaties en gesprekken met programmadirecteur Relinde de Koeijer blijkt, is het enthousiasme, het inzicht en de verbinding die de deelnemers ervaren. Men zoekt elkaar op omdat men elkaar op een bepaald thema getroffen heeft. Door tijd en afstand te nemen, samen met collega’s, hebben de deelnemers hun perspectief verbreed. We zien dat, doordat men eigen dilemma’s en casuïstiek ingebracht heeft en er uitwisseling plaatsvindt aan de hand van eigen voorbeelden, er verbinding ontstaat tussen de theorie en de eigen Bravis-praktijk.
In ons traject als nieuw ziekenhuis met een visie, en veel zorgvernieuwingsprojecten is draagvlak essentieel. We zien bij de medisch managers en de staf nu ook echt mensen hun rol pakken, in die projecten naar voren treden en zichtbaar meedoen aan de vernieuwing in het ziekenhuis. We zijn zeer tevreden over de eerste uitkomst; we gaan voor de warme overdracht naar de volgende groep, zodat het een doorontwikkeling is en blijft aansluiten bij het Bravis-gedachtengoed.”
Sabine Veldhuis
netwerkmanager Vitale Gelderse Vallei
Een succesvol zorgnetwerk, hoe krijg je dat voor elkaar? 'Heel veel doe je vanuit je gevoel en je verstand', vertelt Sabine Veldhuis-Roos, netwerkmanager Vitale Gelderse Vallei in onderstaand filmpje, en ze legt ook uit hoe de leergang 𝗥𝗲𝗴𝗶𝗲 𝗶𝗻 𝗭𝗼𝗿𝗴𝗻𝗲𝘁𝘄𝗲𝗿𝗸𝗲𝗻 𝗲𝗻 𝗭𝗼𝗿𝗴𝗸𝗲𝘁𝗲𝗻𝘀 haar heeft geholpen bij het coördineren van een zorgnetwerk. 'Het heeft me veel meegegeven voor in mijn rugzak'.
Roxanne Vernimmen
voormalig raad van bestuur OLVG
Deelnemend ziekenhuis sinds 2017
“Onze medisch specialisten zijn ambitieus, dat merken we elke dag. Ze hebben veel in hun mars en doen heel veel voor hun patiënten en OLVG, maar ze willen nog meer doen. Ze willen innoveren of projecten aangaan. Daar komen meer veranderkundige aspecten bij kijken dan hun dagelijkse werk als dokter. Daarom bieden we hun deze leergang graag aan. Wanneer we in de organisatie vragen om deelnemers, melden zich altijd veel meer medisch specialisten dan we kunnen laten deelnemen. We selecteren de deelnemers met ideeën voor verbetertrajecten die aansluiten bij de strategie van OLVG, projecten die over de grenzen van het vakgebied heen gaan of die als voorbeeld kunnen dienen voor andere vakgroepen in het ziekenhuis.
Het mooie van het verbetertraject binnen de leergang is dat het mes aan twee kanten snijdt. De raad van bestuur en het bestuur medische staf zijn enthousiast om mee te doen, omdat het project binnen de strategie van het ziekenhuis past. En het enthousiasme van de deelnemers groeit omdat ze hun ambitie in een project gieten waar ze zelf achter staan en waarmee ze het ziekenhuis verder brengen. Bij Imagine2 worden ze geïnspireerd door elkaar, en leren ze van de inleiders en van andere ziekenhuizen. Ze krijgen handvatten en kennis die ze in de dagelijkse praktijk kunnen gebruiken. Ze krijgen de kans om met heel veel verschillende invalshoeken aan het project te werken, een jaar lang, met alle know-how uit de leergang eromheen. Dat inspireert ze. Onze medisch specialisten leren in Imagine2 meer over het strategische en tactische dat bij verbetertrajecten komt kijken. En dat is echt iets positiefs voor het ziekenhuis, want als clinical leaders kunnen ze de organisatie en de patiëntenzorg echt verbeteren.
Imagine2 is een interessant programma omdat het bestuur medische staf en de raad van bestuur ook actief betrokken worden. Deelnemers weten dat we achter hun verbetertraject staan en willen helpen. Vorig jaar was ik ook mentor van een van de mensen die deelnamen. Ik denk dat dat heel belangrijk is, dat het project echt gedragen wordt in de organisatie. Doordat bij de leergang meerdere ziekenhuizen betrokken zijn, zie je de verschillen tussen de organisaties en kun je ook leren van andere ziekenhuizen. Het kan ook geruststellend zijn om te zien dat het gras elders niet altijd groener is. Voor mijzelf is het ook leuk, want ik leer de betrokken medisch specialisten met hun ambitie en drive beter kennen. We trekken namelijk meer met elkaar op, op een andere manier dan in de reguliere overleggen.”
Sharita Ramautar
internist-endocrinoloog en lid Medisch Stafbestuur/HMC
Imagine2 - 2022
“Imagine2 is een programma waarin we naar de verschillende kanten van leiderschap leren kijken. Dokter zijn en besturen zijn echt verschillende takken van sport. Wij staan op de werkvloer, weten beter hoe de praktijk werkt. Het besturen van een ziekenhuis gaat het beste als raad van bestuur en medisch specialisten met gelijke informatie samen beslissen.
De meeste ziekenhuizen doen al langer mee, HMC deze editie voor het eerst. Recent is in ons ziekenhuis een nieuw besturingsmodel ingevoerd. Daarbij hoort de filosofie dat we besturende medici willen opleiden, zodat ze beter geëquipeerd een bestuursfunctie kunnen vervullen. We zijn gaan onderzoeken wat andere ziekenhuizen op dit gebied doen, en toen viel de naam Imagine2. Het leek ons een mooi programma om leiderschap in de staf te implementeren. Deelname aan het programma kwam in ons geval dus vanuit de staf.”
Tamara Pieterse
bestuurder Zorgbalans
“Bij Zorgbalans hebben we onszelf een 'Gewaagd Doel' gesteld: de WLZ thuis als nieuwe norm. Deelname aan de leergang Gedeeld Leiderschap in de Ouderenzorg helpt ons deze uitdaging te omarmen. Ter ondersteuning van de beweging die we als organisatie gaan maken, de persoonlijke ontwikkeling van medewerkers. Maar ook als waardering voor hun lef en ambitie om deze reis aan te gaan: samen leren en ontwikkelen, als professional, manager en bestuurder.”
Vivian Verberne MSc MBA
Manager Zorg en Bedrijfsvoering, Zorggroep Impuls bij Máxima MC
“Deze MHBA en de afgelopen 2 jaar van mijn leven hebben voor mij opnieuw bevestigd dat het een eer is om te werken in de zorg. Professionals te mogen ondersteunen, die zich elke dag inzetten voor het allerbelangrijkste in ons leven: onze gezondheid. Dat is het tonen van daadkracht waard!”
Inge Huernink-Zentgraaff
senior Zorginkoper bij Zorg en Zekerheid
“Het doel van het Healthcare Potentials programma is het opleiden van toekomstige zorgbestuurders, in de eerste lijn. Het brengt toekomstige, geschikte bestuurders in de regio in beeld en brengt hen samen, zodat zij elkaar nu en in de toekomst weten te vinden en actief ervaringen blijven delen. Zo willen we bijdragen aan het verbeteren en vernieuwen van de gezondheidszorg in de regio. Zorgbestuurders staan voor steeds complexere vraagstukken. Het programma bevordert dat deelnemers over de grenzen van de eigen organisatie heen kijken en samenwerken aan innovatieve oplossingen in de zorg.
Zichtbare resultaten zijn dat er goede samenwerking is tussen verschillende disciplines en meer aandacht voor elkaars inzichten. Verder zien we nog meer nadruk op het belang van multidisciplinaire samenwerking en de waarde hiervan voor Zorg en Zekerheid.
In positieve zin sprong het enthousiasme en de wendbaarheid van de deelnemers eruit, door de afronding van Healthcare Potentials tijdens de coronacrisis. Maar ook de verbinding tussen de verschillende professionals. Verbinding tussen zowel eerste lijn, tweede lijn, VVT als sociaal domein ROS en verzekeraar: meer begrip voor elkaars standpunten. Dit helpt enorm in de (bestuurlijke) samenwerking tussen de verschillende organisaties.
Naar de toekomst toe kijken we welke verdere behoefte aan leiderschap er bestaat in de regio. Hoe kunnen de verschillende (eerstelijns) zorgorganisaties en wij als opdrachtgevers Reos en Zorg en Zekerheid de kennis en kunde van deze ‘Health Challengers’ zo goed mogelijk benutten? Hoe kunnen zij ondersteunen om de zorg in de regio verder te ontwikkelen? En tot slot, hoe zorgen we ervoor dat dit het begin van een beweging is? Daar gaan we graag verder mee aan de slag.”
Rogier van Zijderveld
voorzitter msb, OLVG, betrokken bij Imagine2 tot 2024
Als vicevoorzitter van het medisch stafbestuur van OLVG was Rogier van Zijderveld vier jaar lang betrokken bij Imagine2. Hij werkte mee aan de selectie van deelnemers en kwam zelf naar de modules met medisch specialisten en bestuurders.
“Het OLVG staat te boek als een ziekenhuis waar iedere dokter wel een plannetje heeft om de zorg te verbeteren,” vertelt Van Zijderveld, “maar de meeste van die proefballonnetjes slagen niet. Imagine2 maakt het verschil. De projecten die binnen dit programma worden opgezet, komen wel echt van de grond.” Dat komt mede door de aandacht en energie die deelnemers aan het project kunnen geven, en door de betrokkenheid van bestuurders: “de raad van bestuur en het stafbestuur bespreken de verandertrajecten in stafvergaderingen. Dat zorgt voor een stok achter de deur om het project af te ronden.” En dan zijn er nog de skills die deelnemers opdoen in het programma: “hoe presenteer je jezelf als medisch leider, hoe krijg je een project van de grond, hoe neem je bestuurders enthousiast mee, dat zijn vaardigheden waarmee je dingen voor elkaar krijgt. Dat is bagage waar je wat aan hebt. Deze mensen blijven, naast hun patiëntenzorg, aan de slag met innovaties. Als je ziet wat dat oplevert, dan is het win-win voor de patiënt, de dokter en het ziekenhuis.”
Rogier van Zijderveld zwaait af in deze rol en wordt voorzitter van het msb. Vanaf 2025 is zijn opvolger Roos van Nieuwenhuizen betrokken bij het programma.
Richard Hilverts
general manager bij Trubendorffer
"Trubendorffer is specialist in de verslavingszorg en hier werken vooral mensen die behandelen. Als je therapeuten vraagt om hun visie, dan denken ze aan hoe we een behandeling insteken, hoe we problemen bij onze cliënten kunnen oplossen. Terwijl je het als bestuurder wilt hebben over onze visie op de toekomst: hoe verwachten we dat de samenleving er over een aantal jaar uit gaat zien, en wat betekent dat voor onze organisatie? Steeds meer van onze managers volgen de Academische Leergang Zorg management, en dat helpt ons om samen dezelfde taal te spreken als we het hebben over visie, strategie en leiderschap.
"Ook voor mijzelf was deelnemen aan de ALZM super leerzaam. Veel bedrijfskundige opleidingen zijn vooral praktisch, maar in de ALZM wordt er veel aandacht besteed aan het wetenschappelijke fundament. Soms is dat academische wat taai, maar het is zinnig om de best practices en evidentie te kennen, en op basis daarvan te handelen.
"Bij Trubendorffer willen we dat de ideeën van de medewerkers om onze organisatie verder te verbeteren, geïmplementeerd kunnen worden. Kunnen we voor een afdeling een TOPGGz-keurmerk verwerven? Biedt AI en virtuele therapie ook kansen voor ons? Hoe implementeren we ons model voor kwaliteit van zorg? Collega’s zetten zich graag in voor deze plannen, omdat ze trots zijn op wat we als organisatie kunnen bereiken. Dus we willen de collega’s die met goede ideeën komen, de kans en de ondersteuning geven om ze uit te voeren. In de ALZM leren onze managers hoe we dat proces kunnen begeleiden.”
Raymond Wetzels
huisarts en bestuurder
“De levendige interactie die ik heb ervaren in de groep was voor mij van meerwaarde dankzij de verschillende perspectieven die het opleverde: vanuit de medisch specialist ziekenhuis, medisch specialist zelfstandige kliniek en huisarts. De kennis en ervaring van programmaleider Piet-Hein Buiting en de samenhang met de actualiteit rondom het IZA maakte het een waardevolle en praktisch toepasbare leergang.”
Hoe kan de zorg er in 2030 uitzien?
“We spraken met elkaar over paradigma shifts, van alsmaar betere kwaliteit van zorg naar een passende balans tussen gezondheid en ziekte voor die ene patiënt. Van een strakke organisatiestructuur naar een ecosysteem zonder centrale aansturing, zonder dat alle stappen in het proces van tevoren bekend zijn. Dankzij deelname aan de leergang kunnen we ook als huisartsen mee richting geven aan de toekomstige uitdagingen in de zorg.”
Pien Beltman
Bestuurder OLVG, deelnemend ziekenhuis
"Zorgorganisaties en daarmee ook ziekenhuizen hebben een grote opgave de komende periode. We hebben te maken met meer patiënten minder medewerkers. Iedereen bereidt zich voor om te voorkomen dat die groeiende kloof problemen gaat opleveren. Het is ongelofelijk relevant om in je organisatie mensen te hebben die het vraagstuk goed snappen, erover nadenken, met ideeën komen en er tijd in investeren om voor elkaar te krijgen wat ze willen. Dat kost energie en vraagt doorzettingsvermogen. En medisch specialisten die Imagine2 hebben doorlopen, die begrijpen dat.
"Ik ben bij twee bijeenkomsten geweest en ik zag heel veel energie en vertrouwen om kwesties met elkaar te delen. Voor mij was het ook leerzaam om te zien dat die bestuurlijke context waar je als bestuurder altijd in beweegt, niet zo vanzelfsprekend is voor deelnemers. Ik realiseer me nu dat niet voor iedereen duidelijk is hoe de hazen lopen, of hoe je de weg vindt naar interne kennis of naar subsidieverstrekkers. En het is belangrijk voor de organisatie dat verbeterplannen niet alleen van beleidsmedewerkers komen, maar juist ook van de werkvloer.
"Deelnemers van Imagine2 krijgen lessen in zaken waar je even de rust voor moet nemen, die te maken hebben met je eigen leiderschap en dat van anderen. Het programma is zo uitgebreid en biedt zo veel verschillende perspectieven op leiderschap, dat kun je als ziekenhuis niet op die manier zelf organiseren. Niet iedereen staat daar ook voor open. Ik zie dat de deelnemers mensen zijn die klaar zijn voor een volgende stap in hun carrière. Na het programma nemen ze een ander soort rol aan, het zijn niet meer alleen maar specialisten die de energie en de wens hebben om patiëntenzorg beter te maken, ze weten nu ook hoe ze dat aan moeten pakken. Je merkt ook dat een groep deelnemers heel hecht kan worden. Dat maakt dat ze de rest van hun carrière gelijkgestemden weten te vinden, die ze zeker nog wel tegenkomen op andere mooie plekken in organisaties.”
Pepijn van Gestel
directeur Facilitaire Zaken & Dienstverlening bij Cordaan
“... samen met andere aanstormende zorgbestuurders, incl. stages en 1-op-1 coaching. Met recht een Top-opleiding voor iedere ambitieuze zorg)manager/directeur.”
Mirjam van den Nieuwenhuijzen
lid raad van bestuur, Pluryn
“Het programma biedt een perfecte combinatie van 'zwaargewichten' uit het zorgveld, actualiteit en persoonlijke reflectie op leiderschap. Een aanrader voor toekomstige bestuurders, die bereid zijn naar zichzelf te kijken en nieuwe inzichten willen toepassen in hun handelen.”
drs. Mireille Bijlsma-de Jager MBA
“De opdrachten in de verschillende modules waren steeds toepasbaar in mijn dagelijkse praktijk en daardoor van meerwaarde. Een prettige balans tussen theorie en praktijk, ook tussen de wat hardere aspecten van leiderschap zoals strategisch en financieel management en de zachtere aspecten, zoals leiderschap en intervisie.”
Mathilde Slabbekoorn
internist-intensivist en medisch manager/HMC
Imagine2 - 2022
“Ons verbetertraject is erop gericht dat het medisch management beter aansluit op het bestuurlijke niveau. Met welke problemen ga je naar de medisch manager, en waarmee ga je naar het medisch stafbestuur? We willen ook zorgen dat medisch managers en medisch stafbestuur beter van elkaar weten, waar ze mee bezig zijn. Een heldere structuur zal dubbele overleggen, verkeerde informatiestromen, informatieverlies en inefficiëntie moeten voorkomen.
De sprekers inspireren, en dat je als medisch specialisten uit verschillende ziekenhuizen uitwisselt waar je tegenaan loopt, dat geeft energie en nieuwe ideeën. We komen voor dezelfde problemen te staan, je kan met elkaar de situaties vergelijken.”
Marcel Wijnands
lid raad van bestuur bij Zozijn
“Zeer waardevol: de ruimte voor zelfreflectie, met 360˚ feedback en intervisie, en de onderlinge wisselwerking leidend tot blijvende contacten.”
Geppie Sturm
wijkverpleegkundige gespecialiseerd in netwerken en het sociaal domein bij Zorgstroom
Leiderschap binnen netwerkzorg ‘In de Kerngezond’
Het toekomstbestendig maken van de zorg is de allerbelangrijkste taak die we hebben, een enorme opgave. Kerngezond is een van de middelen om dat mogelijk te maken. Aan de start was het best spannend.
Kerngezond is nog in ontwikkeling, waar gaan we naartoe, waar staan we voor als ‘ambassadeurs’? De leergang helpt ons dat helder te krijgen. En het voelt voor mijzelf als een verrijking, omdat het gaat over persoonlijk leiderschap en de verschillende modules mij handvatten geven weer nieuwe stappen te nemen.
De ‘academische’ leergang is praktischer dan ik had verwacht. De theorie wordt steeds vertaald naar de praktijk en afgestemd op de groep, begrijpelijk en toepasbaar. Even uit de waan van de dag, samen werken aan het opfrissen van kennis, levert nieuwe inzichten en vaardigheden op. De studiereis aan het begin leverde mooie voorbeelden op die we regelmatig opnieuw aanhalen. Wat werkt, of juist niet, wat kunnen we daar in Vlissingen mee? Met name in de modules over verandermanagement en samenwerken over grenzen zie ik aanknopingspunten met mijn dagelijkse praktijk conflicthantering, omgaan met weerstand, begrip voor ieders positie.
Het sociale contact en het leren kennen van andere professionals ervaar ik echt als een bonus in deze diverse groep, van huisarts, GGZ en thuiszorg tot gemeente, en vergemakkelijkt samenwerking. Het creëert begrip voor elkaars beslissingen en standpunten. Bijzonder is voor mij de manier waarop Sonia en Maartje ons begeleiden in het proces. Het geeft inzicht in waar ik nu zelf sta, en waar we staan ten opzichte van Kerngezond. En vooral: hoe gaan we de volgende stap maken, en balans vinden tussen verschillende belangen en vertrekpunten om uiteindelijk samen die passende zorg te kunnen bieden?
Sonia Jennings & Maartje Op de Coul, programmaleiding
Sonia: De zorg staat voor een enorm complexe uitdaging met de huidige maatschappelijke ontwikkelingen: personeelstekorten, een stijgende zorgvraag, vergrijzing. Dat vraagt om nieuwe vormen van (samen)werken en professionals hebben daar ondersteuning bij nodig. In het maatwerkprogramma Leiderschap binnen netwerkzorg ‘In de Kerngezond’ spelen we daarop in door het leiderschap en de vaardigheden van professionals te versterken, zodat zij vorm en inhoud kunnen gaan geven aan het realiseren van toekomstgerichte, passende zorg. We bogen daarbij onder meer op de ervaring met eerstelijns samenwerkingsverbanden die we hebben opgedaan met het Healthcare Potentials programma, waarin we de grote meerwaarde zagen van het samenbrengen van verschillende disciplines.
Maartje: Werken aan integrale zorg, over bestaande grenzen, domeinen en schotten heen is waar ‘Kerngezond’ om draait. Met investeren in de onderlinge verbindingen, door samen te leren, smeed je regionale verbindingen. De studiereis was daar enorm belangrijk in. Ook zagen de deelnemers voorbeelden van ‘ambassadeurs’ in de praktijk. Het fundament leggen om daarna steeds kleine stapjes vooruit te kunnen maken. We begeleiden de groep om in de modules op een agile manier te werken aan het delen van opbrengsten en het maken van een planning richting implementatie, congruent met de doelen van Kerngezond.
Josine Hellenthal
tijdens het programma casemanager bij Beweging 3.0
De waarde van het programma
Het mooie en ook het waardevolle van het programma Goede Kwaliteit met Gedeeld Leiderschap is voor mij het samenkomen van drie elementen: het gaat over de kwaliteit van leven en zorg en de verdieping daarop met sprekers die weten waar ze het over hebben, in combinatie met de persoonlijke opgave waar je mee aan de slag gaat, in gezamenlijkheid met je bestuurder.
Van groot naar klein
Wat ik vooral geleerd heb is om bij mezelf te beginnen - wat wil ik bereiken - en vanuit die basis kleine stapjes te gaan maken. We zijn in onze organisatie en in de zorg gewend om te zeggen: ‘het moet allemaal anders, en het moet gelijk nu’. In de praktijk blijkt die aanpak vaak niet te werken, wat zorgt voor frustratie en dan stoppen we er maar weer mee. Ik herken bij mezelf ook sterk dat ongeduld. Wat heel erg helpt is dat je tijdens het programma werkt aan een eigen ambitie, een opgave waaraan je steeds werkt, in kleine stapjes. Waar wil je naar toe, wie heb je daarvoor nodig, hoe ga je het vormgeven? Dus niet van A naar B in een rechte lijn, maar rekening houden met het veranderkundige stuk.
Inspiratie
Mijn keuze voor de opgave 'de warme overdracht vanuit de wijk naar het verpleeghuis' was voor mij best een worsteling. De inspiratie die mijn opgave uiteindelijk vormgaf kwam van twee mede-deelnemers, werkzaam bij een verpleeghuis. Zij misten context bij nieuwe bewoners, wat ik vanuit mijn rol als casemanager dementie juist kan leveren. Wij hadden binnen ons team bij Beweging 3.0 al gezien dat er op dat gebied verbetering mogelijk is. Goede overdracht is een uitdaging voor onze grote organisatie met veel huizen. Ik zit in dit traject namens de organisatie, waar veel speelt zowel in de wijk als intramuraal. Ik verbind zo ook intern meer mensen met elkaar die normaal niet snel met elkaar aan tafel zitten.
Podium
Waar ik echt trots op ben, is het samenspel met de bestuurder. Die heeft mij echt een podium binnen de organisatie gegeven. Ik heb een pitch gehouden over mijn resultaten voor - op initiatief van de bestuurder - een brede vertegenwoordiging van de organisatie, inclusief de afdeling Communicatie. Daar is een podcast uit voortgekomen met mijn opgave als onderwerp. Dat de bestuurder ook zegt 'dit moet groter, neem het mee de organisatie in', dat had ik zelf nooit bedacht, misschien ook uit bescheidenheid, maar dat maakt het gezamenlijke juist zo leuk.
Belang van gedeeld leiderschap
Er gaan deuren open. De gebruikelijke hindernissen waardoor projecten vaak stranden, zoals declarabele uren en budgetten, zijn ontweken doordat we hierover het gesprek geopend hebben. Bestuurders, clustermanagers, financiën, iedereen is op de hoogte en vindt het een belangrijk onderwerp. De eerste stappen zijn gezet, nu gaan we samen aan de slag om het verder te realiseren. Daardoor voel ik veel meer vrijheid om door te gaan. Alleen kan ik niet alle vragen oplossen, maar we denken en werken samen aan een goede aanpak en oplossing.
Tot slot
De praktijk van de warme overdracht in de pilot loopt nog niet zoals ik voor ogen heb. Maar het gaat om kleine stapjes, en dat is waar het in kwaliteit van zorg ook om gaat. Het gaat niet om beleidsstukken en grote veranderplannen, maar echt om de kleine dingen die er voor de ander toe doen. Als we daar in de zorg weer meer focus op krijgen wordt het voor iedereen leuker!
Joris van Dijk MSc MBA
Manager health data analytics/onderzoekscoördinator Isala
“De MHBA heeft mij meer gebracht dan ik had verwacht. Ik ervaar de inzichten in mijzelf en ontwikkeling als persoon als meest waardevol, naast de nodige frameworks om mijn werk efficiënter in te vullen en de organisatie naar een hoger niveau te tillen. De master is een mooie combinatie van bedrijfskundige kennis met voldoende handvatten om deze direct in je eigen zorgcontext toe te passen.”
Jolanda Colnot
clustermanager Mens&Ontwikkeling (Academie) bij VieCuri Medisch Centrum
Waarom een maatwerkprogramma? Jolanda Colnot, clustermanager Mens & Ontwikkeling bij VieCuri, weet het wel: “Als medewerkers op verschillende plekken een leiderschapsprogramma volgen, komen ze terug met nieuwe kennis en vaardigheden, maar allemaal in een verschillende taal. In het leiderschapsprogramma dat wij uitwerkten met Erasmus Centrum voor Zorgbestuur, zetten we de leiders uit onze organisatie bij elkaar, om in verbinding met elkaar nieuwe kennis en ervaringen op te doen en vraagstukken te bekijken vanuit alle perspectieven. Je hebt het met elkaar te doen, dus dan is het belangrijk om elkaar goed te verstaan.”
Afstemmen en aansluiten
Programmaleiders Sonia Jennings en Martijn Jansen gingen aan de slag: ze ontwikkelden een leiderschapsprogramma voor management en medisch leiders binnen VieCuri, 50 mensen in totaal. Sonia: “De hele sector, en ook VieCuri zelf is enorm in beweging. Dit programma moest passen bij de behoeftes van de organisatie. Dus waren er veel grote en kleinere vragen: Wat sluit op dit moment bij VieCuri aan? Wat zijn geschikte werkvormen en hoe delen we de groepen in? Het maken van dit programma was een echte co-creatie. We hebben het helemaal met elkaar afgestemd.”
Kennis benutten
VieCuri Medisch Centrum is een grote organisatie, met veel doorstroom. “Elkaar ontmoeten, en weten wie welke kennis heeft, is moeilijk”, vertelt Martijn. “We hebben niet alleen sprekers ‘van buiten’ uitgenodigd, maar juist ruimte gemaakt om de interne kennis te benutten.” Sonia: “Deelnemers gaven zelf presentaties over hun expertise. Dat was spannend voor ze, maar het zorgt ook voor verbinding en borging van de kennis in de organisatie.” Jolanda Colnot: “We werden ons er bewust van: wat hebben we een hoop experts in huis. Het presenteren hielp ook de ontwikkeling van het leiderschap van degenen die daar stonden voor hun collega’s: je laten voorstaan op de kennis die je hebt.”
De beweging die je wilt zien
Het is de programmaleiders gelukt om flexibel te zijn, vertelt Jolanda Colnot. Zeker na de eerste module was dat nodig, omdat er veel reactie kwam vanuit de deelnemers. Maar, weet Jolanda Colnot, gedoe is goed: “Met dit programma wilden we een ontwikkeling in de organisatie in gang zetten. Als een leiderschapsprogramma geen wrijving geeft, dan doet het ook niks. Maatwerk geeft je de mogelijkheid om het programma aan te passen aan de beweging die je wilt zien. Die aanpassingen hebben ons veel opgeleverd.”
Tijd voor elkaar
“Was dat wel een onbevreesde meeting?” “Nu moeten we even onbevreesd zijn.” Jolanda Colnot hoort dit soort zinnetjes sinds het programma steeds vaker. Een voorbeeld van de taal die de leiders binnen VieCuri zijn gaan spreken. De organisatie is echt in ontwikkeling gekomen door het programma, ziet Jolanda Colnot. Dat kwam ook door de combinatie van inhoud en het hebben van tijd voor elkaar tijdens de tweedaagse modules. “Gaat iedereen naar een eigen programma, dan heb je dat niet. Als er nu gedoe is, is het veel makkelijker om onbevreesd met elkaar de uitdagingen aan te gaan.”
Jelle Boonstra
directeur-bestuurder RegioPlus
“Weinig is lastiger dan gedragsverandering en de leergang vraagt precies dat. We zijn gewend snel te oordelen en knopen door te hakken, maar leidt dit stramien tot goede besluitvorming? Wat mij aanspreekt is het zoeken van de vertraging: deze tijd van complexe vraagstukken vraagt veel van leiderschap, om breder te kijken en meerdere perspectieven te betrekken in je beeldvorming, en om inclusie.
Een tweede element wat ik waardevol en vernieuwend vind, is de meer filosofische benadering – het toelaten van signalen van je lichaam en gevoel in je leiderschap en besluitvorming.
Wij hebben als vereniging, waar weer twaalf koepels bij aangesloten zijn, te maken met veel partijen en belangen. Waar de leergang mij in helpt, is om een oordeel soms uit te stellen als een partij een andere visie heeft. Om het in een ander perspectief te plaatsen en terug te gaan naar de maatschappelijke opgave waar we samen aan werken. Het ‘andere gesprek’ aan te gaan door verdiepende vragen te stellen. Dat brengt meer rust, en koersvastheid.”
Ivar Harkema
maag- darm- leverarts Amphia
Imagine2 - 2024
"Heel waardevol vond ik de sessies in het programma met IGJ en over de werkwijze van de zorgverzekeraar. Voor mij was de eyeopener dat dit ook partners zijn om te betrekken om verandering door te voeren. We hanteren allemaal hetzelfde motto: de patiënt op 1. Zeker bij grote veranderprojecten kan dit zeer waardevol blijken. Daarnaast is een terugkerend advies bij een veranderproces: definieer je stakeholders en partners; trek samen op om te zorgen dat een verandertraject breed gedragen wordt en slaagt. Als mensen zich niet betrokken voelen, is de kans dat een project slaagt erg klein.
Passende zorg is het onderwerp van ons verbetertraject. Het is een veelomvattend onderwerp: het gaat om doelmatigheid van de zorg en de keuzes die we maken. Wat moet er in het ziekenhuis en wat kan thuis? Welke zorg of behandeling is zinnig voor deze patiënt? Waar kan een patiënt terecht als de zorg- of opname-indicatie vervalt? Deze uitdaging vraagt om samenwerking met collega’s in het ziekenhuis, met patiënten en met partners buiten het ziekenhuis zoals huisartsen, GGZ en gemeente. In het verbetertraject willen we bestaande en nieuwe initiatieven op dit gebied bundelen en van daaruit een soort workflow opzetten. Zo kunnen projecten van A tot Z worden afgerond en is men op de hoogte van elkaars initiatieven. We hebben ervoor gekozen om met alle vier de deelnemers van het Amphia Ziekenhuis samen het project passende zorg verder uit te werken en zichtbaarder maken in de het ziekenhuis. Iedereen pakt zijn rol, de dynamiek werkt goed.
Verder heeft Imagine2 me meer inzicht gegeven in leiderschap. Het type leider bepaalt op wat voor manier je een gesprek aangaat om zo samen tot een breed gedragen verandering te komen. Gaandeweg het programma krijg je meer handvaten om daarmee om te gaan, om het verschil te maken en te zorgen dat het momentum blijft om een project te kunnen doen slagen. Een ander groot goed is het leren van elkaar tijdens deze opleiding. Het uitwisselen van ervaringen, het bespreken van elkaars projecten en het ontvangen en geven van persoonlijke feedback. Daar steek ik veel van op."
Houda Es-Safraouy
klinisch geriater en medisch manager bij het Jeroen Bosch Ziekenhuis, deelnemer 2024
"Dit is zo’n leuk traject, en het gaat je helpen bij het realiseren van veranderingen, zei mijn collega Esther Cornege. Zelf had ze Imagine2 afgerond en ze raadde het mij aan toen ik medisch manager werd. Ik zocht tools om verandering teweeg te brengen, en dat biedt Imagine2 echt. Die vaardigheden leer je niet in je opleiding tot arts. Als medisch specialist ben je druk met de waan van de dag. Je ziet wel wat er niet goed gaat en dat er dingen anders moeten, maar je hebt geen tijd om het te veranderen. In Imagine2 leer ik onder andere dat ik niet alles zelf hoef te doen, er lopen in het ziekenhuis genoeg mensen rond die je kunnen helpen. Het wetenschapsbureau, kwaliteitsfunctionarissen, ondersteuners: ik wist van tevoren wel dat ze er zijn, maar ik wist nog niet hoe ik iedereen kon vinden.
"Het gaat in Imagine2 niet alleen maar over de ziekenhuisorganisatie of leiderschap. Het programma laat me uitzoomen naar de wereld buiten de directe patiëntenzorg. We leren over onderwerpen als AI en data, over psychologische veiligheid. Waar kom je dit tegen als je alleen met patiëntenzorg bezig bent?
"Mijn verbetertraject draait om het opstarten van een herstelkliniek: een afdeling in het verpleeghuis waar een patiënt vanuit de spoedeisende hulp meteen opgenomen kan worden en intraveneuze behandeling kan krijgen. Een herstelkliniek zorgt ervoor dat patiënten minder vaak verplaatst hoeven te worden en sneller kunnen beginnen met revalidatie. De samenwerking tussen ziekenhuis en verpleeghuis was op dit vlak nog niet echt ontwikkeld. In een van de modules maakte ik een stakeholderanalyse, dat was heel inzichtelijk. De kennis die ik ermee kreeg over het krachtenveld rond de herstelkliniek, gebruik ik nu om het project in beweging te krijgen. Ik wil die herstelkliniek over een jaar van de grond hebben en met wat ik nu leer, gaat me dat lukken.”
Eveline van Opstal
specialist Ouderengeneeskunde Vivium Zorggroep
“De MHBA is een mooie kans om bedrijfskundige expertise en leiderschapskwaliteiten op te bouwen en me verder te ontwikkelen op persoonlijk vlak. Daarnaast is mijn professionele netwerk vergroot met gedreven professionals uit diverse sectoren binnen de zorg. Dit heeft mijn perspectief verbreed, en bovendien waardevolle contacten opgeleverd.
Door mijn medische expertise met bedrijfskundige en strategische inzichten te combineren wil ik een duidelijke visie op de ouderenzorg uitdragen, die vertalen naar de praktijk en verandering teweegbrengen.”
Erica Gerbrandy
specialist ouderengeneeskunde Patyna
“Het samenwerken in deze groep, met verschillende zorgorganisaties en functies - in combinatie met de inspirerende sprekers - heeft mij nieuwe inzichten gebracht, verrijkt, en mijn netwerk vergroot.
Wat ik zeker meeneem: meer tijd maken om een ieders zienswijze te horen bij het nemen van beslissingen, dat geeft perspectief. Ik ben me veel bewuster van groepsdynamieken.
En maak zaken niet te groot en abstract, maar heb ook oog voor wat nu urgent is, zonder de stip op de horizon uit het oog te verliezen.”
Emma Zwaveling
bedrijfsmanager Gynaecologie, Verloskunde en Kindergeneeskunde bij Amphia Ziekenhuis
“De kwaliteit is van hoog niveau met een goede balans tussen wetenschappelijk onderwijs en sprekers uit de praktijk.
Relevante modules, toepasbaar op je eigen werkcontext. De leiderschapsmodule is echt van toegevoegde waarde voor je persoonlijke ontwikkeling. Een feest om met een hechte, inspirerende groep te mogen leren.”
Ellen van der Meer
specialist ouderengeneeskunde en vakgroepvoorzitter Amstelring
“Leuk en zinvol, zo kijk ik terug op mijn deelname aan de leergang Goede Kwaliteit met Gedeeld Leiderschap.
Vanwege de interessante sprekers en workshops, en de contacten die je opdoet, het netwerk. Het onderling uitwisselen van ideeën helpt je verder bij het ontwikkelen van je eigen plannen en projecten. Dat houdt zeker niet op na afronding.”
Christiaan Haitink
neurochirurg en lid stafbestuur/Noordwest Ziekenhuisgroep
Imagine2 - 2022
“In april 2021 ben ik toegetreden tot het stafbestuur. Bij deze functie hoort ook dat je aan je leiderschap werkt, en dat doe ik hier bij Imagine2. Het is goed om dit vroeg in de bestuursfunctie te doen, als je nog niet veel ervaring hebt. Leiderschap is een breed begrip, met veel facetten. En als je niet van nature een talent bent in besturen, is het fijn om daarin handvatten aangereikt te krijgen.
Wat me aanspreekt aan het programma is dat je ervaringen uitwisselt met collega’s uit het hele land. Je merkt al gauw waar je van elkaar kunt leren. En in de afgelopen module kon ik met mijn bestuurders spreken over hoe we in onze functie terecht zijn gekomen. De kans om zo met elkaar te spreken, krijg je niet vaak.
Mijn verbetertraject gaat over het opzetten van een multidisciplinair wervelkolomcentrum in het ziekenhuis. We zijn al langer bezig met plannen daarvoor, en dit programma gebruik ik als een vliegwiel, om er nu echt voor te gaan. Imagine2 dwingt me op een leuke manier om over stappen na te denken en die te toetsen. Het geeft me het vermogen om concrete stappen te zetten.
Wervelkolomzorg kan beter. We verlenen goede zorg, maar versnipperde zorg. We willen samen beter worden, optimale zorg verlenen. Ik werk in dit plan samen met een orthopeed, neuroloog, een pijnspecialist en ik als neurochirurg. Als we onze zorg kunnen bundelen, dan komen patiënten direct op de goede plek. En dat scheelt veel, voor patiënten en in zorgkosten.
De pitch die we hielden op de eerste dag heeft me al enorm geholpen. De opdracht gaf me veel inzicht: het project zien te vatten in twee minuten, dwong me om goed na te denken over de kern van het probleem en de oplossing.
Het is een langlopend project, aan het eind van Imagine2 is het wervelkolomcentrum nog niet gerealiseerd. Maar ik kan nu kleine stapjes maken in de goede richting. ‘Steeds een procentje erbij’, leerde ik van een van de inleiders. Het is leuk om vanuit heel verschillende hoeken, van horeca tot sport, mensen te horen over hun visie en ervaring. Het heeft allemaal raakvlakken met wat ik doe. Ik luister naar ze en denk: dat past in mijn verbetertraject, daar kan ik wat mee.”
Bram Berkvens
directeur Reinier van Arkel
Op reis: halen en brengen
“De opleiding was voor mij als een creatief proces, vergelijkbaar met een reis.
‘s Ochtends stapte ik in de auto naar de locatie, waar we als groep aan de slag gingen. Gedurende de dag werkten we aan het scherper krijgen van theoretische kaders, en tegelijkertijd aan onze eigen ontwikkeling. Aan het eind van de dag ging ik weer naar huis, mét de waardevolle input, kennis en knowhow van medestudenten, uit allerlei verschillende sectoren van de zorg.
Tijd voor reflectie, en de beweging voorwaarts
De zorg is hectisch en druk, maar ook interessant en leuk. Dit programma van een jaar geeft mij de gelegenheid om afstand te nemen van die drukke praktijk, en de tijd te nemen voor reflectie. Zitten we nog op koers als organisatie? Wat kunnen we leren uit andere sectoren? Wat brengen de docenten mee, en hoe helpt dit alles ons om de beweging voorwaarts te maken?
‘Feestje’
In de colleges zit je met veel verschillende sectoren bij elkaar. De vraagstukken die we meenemen uit onze dagelijkse praktijk zijn echter niet zo verschillend: hoe gaan we om met de financiële druk, hoe bevorderen we het regelvermogen bij onze professionals, hoe gaan we om met veranderende regelgeving vanuit de overheid? Daar samen met experts in leidinggevende posities vanuit verschillende invalshoeken over brainstormen en reflecteren, onder begeleiding van de docent, maakte het voor mij tot een feestje.
Programma op maat
Ik heb er bewust voor gekozen om meerdere leergangen bij Erasmus Centrum voor Zorgbestuur te volgen, en zo creatief aan te haken op onderdelen waarbinnen ik meer vaardigheden wil ontwikkelen. Deze opbouw in leergangen stelt mij in staat om blinde vlekken in te vullen, en het geleerde gelijk in de praktijk te brengen.
Theorie in praktijk
Parallel aan de zorg had corona natuurlijk ook invloed op het onderwijsprogramma. Ik vond dat er creatief werd ingespeeld op de veranderingen en er was goede communicatie. Ook het onderwijs werd afgestemd. Het thema ’corona’, wat allerlei beweging veroorzaakte in onze eigen zorgsectoren, werd zo een heel actuele praktijkcase om met elkaar over te brainstormen en discussiëren.”
Bianka Mennema
voorzitter raad van bestuur Bravis ziekenhuis
“Elke bijeenkomst bestaat uit drie duidelijke onderdelen: in de ochtend pakken we samen met een spreker een thema bij de kop. In de interactie met die spreker zoeken we de vertraging en verdieping op, zoals in de eerste sessie met filosoof Mieke Moor aan de hand van het boek ‘de bestuurder & de filosoof’.
Daarna volgt mijn persoonlijke favoriet, die ik ‘wandelen met een vraag’ noem. Je pakt met een andere deelnemer allebei een onderwerp wat je bezighoudt uit het thema van de ochtend en bevraagt elkaar tijdens een wandeling. Bijvoorbeeld ontwikkelingen op het gebied van digitalisering en AI. Die kunnen onvoorziene effecten hebben, niet vooraf bedacht. Wat betekent het nu als je als bestuurder de consequenties van een ontwikkeling niet kan voorzien?
We ronden af met intervisie op door ons ingebrachte casuïstiek, waarin we in steeds andere werkvormen aan verdieping werken. Het leuke aan de intervisie vind ik dat het over instellingen heen gaat, wel altijd zorggerelateerd, maar vanuit verschillende perspectieven. En niet alleen de uitkomsten maar ook de werkvormen zijn leerzaam. Zoals het ‘contemplatief schrijven’, 5 tot 10 minuten schrijven, je pen niet optillen, niet denken. En het daarna elkaar voorlezen en reflecteren. Met tot slot heel praktisch: wat neem je mee naar morgen?”
Anneke van der Leeuw – van Beek
gynaecoloog en bestuurder binnen de Bossche Specialisten Coöperatie
“De leergang biedt mij verdieping en handvatten om mijn bestuurlijke functie te vervullen. De bestuurlijke vraag kunnen duiden, stakeholders identificeren, mijn bestuurlijke agenda bepalen, aangevuld met inzicht in wat mij maakt en beweegt als persoon hebben ervoor gezorgd dat ik steviger aan de bestuurlijke tafel zit.
Het heeft mij geholpen de op ons afkomende veranderingen van het zorglandschap te herkennen en op een andere manier naar oplossingen te kijken: vernieuwen en innoveren in plaats van verbeteren of veranderen, strategie bepalen en keuzes maken.
Waardevol is dat je ervaringen kunt delen, omdat je de leergang volgt met collega’s die ook een bestuurlijke functie vervullen of ambiëren. Gastsprekers, zowel uit de zorgsector als uit andere bedrijfstakken, zorgen voor verrijking en een andere blik op zorg.”
Anne Ouwehand
adviseur professionele zeggenschap Warande Academie
“Zo mooi om te zien hoe we met elkaar in zo'n korte tijd zo close zijn geworden. Iedereen durft open en eerlijk zijn of haar emoties te delen en iedereen is er voor elkaar. Dit komt mede omdat de intensiteit van de leergang zo hoog is. Door continu met elkaar in gesprek te zijn, persoonlijke uitdagingen met elkaar te delen en intervisie momenten krijg je steeds meer zicht op je professionele identiteit. Samen kom je tot de kern: waar sta ik voor en waar ga ik nu echt voor! Voor mij betekende dit dat ik een andere rol binnen de organisatie aannam zodat ik mij volledig kon gaan inzetten voor zeggenschap binnen de VVT.”
